Lán og styrkir frá Evrópusambandinu

Frú forseti. Mér er alltaf ánægjuefni að eiga orðastað við hv. þingmann sem hefur sýnt þingmanna mestan áhuga og stundum þekkingu á Evrópusambandinu. Við verðum samt að ræða þetta á málefnalegum grunni. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég hafi einhvern tímann sagt það að við ætluðum að slá hraðamet við að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það eru ekki mín orð. Það eru annarra orð. Hv. þingmaður hefur væntanlega lesið það í leiðara Morgunblaðsins. Þar las ég þetta. Þetta voru orð sem höfð eru, eina skiptið sem ég þekki það, eftir finnskum utanríkisráðherra, en það er nú önnur saga.

Hv. þingmaður spyr um hvort Ísland fái styrki frá Evrópusambandinu sem umsóknarríki. Staðreyndin er sú að það er sérstakur sjóður sem ESB starfrækir sem er ætlaður til þess að aðstoða ríki sem hafa sótt um aðild eða hafa stöðu umsóknarríkis við það að undirbúa hugsanlega aðild sína. Þetta er það sem heitir IPA, eða með leyfi forseta, Instrument of Pre-Accession. Ég hef sagt það áður að hjá Evrópusambandinu er núna til meðferðar tillaga um að Íslandi verði bætt á lista yfir þau ríki sem gætu notið stuðnings úr honum. Þessi stuðningur gæti verið annars vegar í formi sérfræðiaðstoðar, m.a. innan stjórnsýslunnar eða til funda og ráðstefnuhalds. Þetta er innan sérstakrar leiðar sem ber það merkilega heiti TAIEX, en hins vegar gæti líka verið um að ræða bein fjárframlög til afmarkaðra verkefna en það krefst hins vegar mótframlaga af Íslands hálfu.

Ég get ekki upplýst hv. þingmann um það hversu miklar fjárhæðir gæti þarna verið um að ræða. Ísland er ekki komið á þennan lista en gert er ráð fyrir því að þetta verði upplýst og komi fram einhvern tímann á fyrri hluta næsta árs og þá mun fróðleiksþorsta hv. þingmanns að þessu leyti verða svarað.

Ég segi líka hv. þingmanni frá því, af því að ég vil bara vera ærlegur við hana, að hingað hafa komið sendimenn frá Brussel í heimsókn til að ræða þetta sérstaklega. Ég hef átt viðtöl t.d. og samtöl við næsta undirmann stækkunarstjórans Olli Rehn um þetta. Ef hv. þingmaður, sem örugglega þekkir gang málsins miklu betur en ég, mundi skoða t.d. hvernig gekk hjá Möltu, það er þjóð af svipaðri stærð, gæti hún kannski gert sér í hugarlund hvaða upphæðir þetta eru.

Hv. þingmaður spyr sömuleiðis um hvort Evrópusambandið veiti lán til ríkja sem eru umsóknarríki. Það er kannski ekki hægt að svara þessu beinlínis jákvætt, en hins vegar hefur Evrópusambandið komið á fót sérstöku fyrirkomulagi sem heimilar sambandinu að styðja við ríki sem eru utan þess að ákveðnum efnahagslegum skilyrðum uppfylltum, en þessi stuðningur er hins vegar ekki bundinn við það að ríki hafi stöðu umsóknarríkis, heldur nægir að um sé að ræða náið samband á milli ESB og viðkomandi ríkis. Stuðningur samkvæmt þessari leið sem, með leyfi forseta, heitir á máli þeirra Macro-financial assistance eða MFA. Hann er í formi lána sem ESB veitir en tekur sjálft á markaði og lánar síðan viðkomandi ríki á sambærilegum kjörum. Þetta hefur yfirleitt verið gert í tengslum við einhvers konar fjárhagsaðstoð eða liðsinni við ríki sem eiga í erfiðleikum, yfirleitt, nánast alltaf, í tengslum við samkomulag sem viðkomandi ríki hafa gert við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Og af því að ég veit að hv. þingmaður fylgist ákaflega vel með, veit hún það örugglega eins og ég að núna eru t.d. fyrirliggjandi tillögur um stuðning af þessu tagi við Serbíu, Bosníu, auk þess sem Króatía hefur líka notið stuðnings af þessu tagi. Hv. þingmaður veit það örugglega líka því að hún hefur kynnt sér feril Evrópusambandsins svo vel að svipaður stuðningur var áður veittur ýmsum ríkjum á Balkanskaga og sum núverandi aðildarríki nutu góðs af þessu, eins og t.d. Ungverjaland sem fékk lán á ákaflega góðum kjörum ekki alls fyrir löngu.

Síðan spyr hv. þingmaður hvort Evrópusambandið veiti fjármagn til „já“-hreyfinga umsóknarríkja og ef svo er hversu mikið. Nú er Evrópusambandinu öðruvísi farið en ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Íslands mun veita styrki eins og fram hefur komið, bæði til já- og nei-hreyfinga, en mér er ekki kunnugt um að þeir í Brussel, örlátir sem þeir eru, hafi veitt styrki til já-hreyfinga eða nei-hreyfinga. Reyndar er það svo að ég hef spurt eftir því stundum sérstaklega í viðræðum við kollega mína frá ýmsum ríkjum, t.d. Króata, og þar var það ekki gert.

Frú forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra en það eru tvö atriði sem ég vil fá að hnykkja á hér. Hv. fyrirspyrjandi Vigdís Hauksdóttir talaði um umsókn okkar að Evrópusambandinu sem lausn á núverandi fjárhagsvanda þjóðarinnar. Ég vil minna á það að aðildarumsókn að Evrópusambandinu hefur verið á stefnuskrá Samfylkingarinnar frá stofnun þess flokks.

Varðandi hraðann þá er Ísland löngu tilbúið og langt komið vegna samstarfs og samninga sem nú þegar eru í gildi á vettvangi Evrópuþjóða, m.a. á Evrópska efnahagssvæðinu. Það hlýtur að hafa sitt að segja um það hversu fljótt má vænta niðurstöðu í það mál.

Rétt í lokin vil ég minna hv. þm. Ásmund Einar Daðason á það — hann telur að ekki sé meiri hluti fyrir umsókn að Evrópusambandinu hér á þingi. Við samþykktum

það fyrr í vor að fara í umsókn, fara í þetta ferli, bara svona rétt til upprifjunar.

Frú forseti. Það er vissulega vert viðfangs og athyglisvert að velta fyrir sér aðgangi að lánum og styrkjum. Það er þó algjört aukaatriði í þessu ferli öllu saman. Það er ánægjuefni hve rösklega umsóknin sjálf hefur gengið. Nefndin sem kynnt var samninganefndinni í síðustu viku var mjög vel skipuð og mæltist almennt afskaplega vel fyrir. Þar er valinn maður í hverju rúmi. En auðvitað skiptir öllu máli sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem mun fara hér fram eftir nokkur missiri um samninginn sjálfan. Og hvað skiptir mestu máli í samningsferlinu? Það eru yfirráðin yfir auðlindunum. Það eru hagsmunir landsbyggðar og landbúnaðar. Það er möguleg upptaka evru á næstu árum. Þetta er það sem skiptir öllu máli og þetta er það sem hin málefnalega umræða á að snúast um á næstu árum. Því hljóta Evrópuflokkarnir tveir, Framsókn og Samfylking, að fagna sérstaklega og beita sér fyrir málefnalegri umræðu um það mál. Hvað sem líður aðgangi að styrkjum og lánum og þeirri betlipólitík sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði um hér áðan — hún er ekki það sem skiptir máli í þessu og ekki það sem rak þessa umsókn

og það ferli áfram.

Frú forseti. Það er sjálfsagt að gangast við mistökum sínum. Ég vil bara segja það við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að hún hefur tilefni til þess að fara þessum orðum um svar mitt í sjónvarpinu. Allir eiga sína erfiðu daga og þetta var vitlaust svar og ekki réttar upplýsingar. Ég biðst velvirðingar á því.

Ég vil segja það við hv. þingmann sem flutti fyrirspurnina að það er enginn sem hefur sagt að íslenska ríkisstjórnin ætli að taka þessi lán. Það eru engin áform um það. Það voru áform um það að notfæra sér þetta á fyrstu mánuðum kreppunnar, þ.e. í tíð fyrri ríkisstjórnar, en ekkert varð úr því. Það var það sem Olli Rhen stækkunarstjóri átti væntanlega við á fyrirlestri sínum í hátíðarsalnum. Það er það eina sem ég kannast við varðandi þessi lán og í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur aldrei verið minnst á að taka þessi lán.

Ég vil þó vekja eftirtekt á því að ég hef ekki komið hingað eða í fjölmiðla til þess að veifa einhverjum sjóðum. Ég hef reynt að hafa málflutning minn varðandi það tiltölulega hljóðbæran. Það er hv. þingmaður sem er að draga fram þessa sjóði og möguleikana sem Íslendingar kunna að eiga í þeim með fyrirspurn sinni. Ég held að ég hafi aldrei nefnt þessa sjóði hér t.d. í ræðum mínum um Evrópusambandið.

Ég held að það sem þeir Íslendingar sem vilja ganga í Evrópusambandið eru á eftir sé allt annað en einhver lán af þessu tagi. Menn telja að það búi Íslandi traustara umhverfi að ganga inn. Sérstaklega er það eitt sem vakir fyrir mönnum, möguleikinn á að skipta um gjaldmiðil. Það eru mjög margir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar sem eru sammála því. Menn greinir hins vegar á um það hvort það eigi að vera evra, sumir tala um dollara, sumir jafnvel um norska krónu. En því miður hefur reynslan sýnt okkur að eitt af því sem er mikilvægast fyrir okkur inn í framtíðina er að taka ákvörðun um það með hvaða hætti við eigum að haga gjaldmiðilsmálum okkar í framtíðinni.