Fríverslunarsamningur milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Ísraels

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Virðulegur forseti. Þessi till. til þál. sem hér er lögð fram kemur til kasta utanrmn. eins og aðrar sem mælt hefur verið fyrir hér og þar sem ég á sæti þar mun ég auðvitað hafa tækifæri til að skoða þennan samning þar. Til þess hins vegar að öllu sé nú til haga haldið, þá vil ég að fram komi hér strax við 1. umr. ákveðnar efasemdir frá minni hendi um ágæti þessa samnings og þess að gera þennan samning. Þá vil ég sérstaklega benda á það að þarna er ekki um fríverslunarsamning við venjulegt ríki að ræða, heldur er þarna um fríverslunarsamning að ræða við ríki sem hefur staðið í og stendur enn í hernaðarátökum, hefur hertekið svæði sem Palestínumenn búa á og innlimað þau í ríki sitt. Það skiptir auðvitað verulegu máli í þessu sambandi, bæði mannréttindaþáttur þessa máls og eins að skoða hvernig viðskiptum við þessi svæði er háttað og hvernig þau tengjast inn í þennan samning. Og ég vil minna á það að hér var staddur ekki alls fyrir löngu fulltrúi frá Palestínumönnum sem kom hingað gagngert til þess að ræða einmitt slík mál, m.a. við Verslunarráð Íslands og lagði áherslu á það að viðskipti yrðu aukin við Palestínumenn, en það hafa ýmsir bent á það, og vil ég m.a. vitna þar í umræður sem áttu sér stað í þingmannanefnd EFTA, að Ísraelsmenn geri þessi viðskipti með ýmsum hætti erfið og það hafði verið þar ákveðinn þrándur í götu. Og þess vegna hljótum við í utanrmn. að skoða m.a. þennan þátt málsins.

Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. Hér er komið til síðari umræðu mjög stórt mál sem er tillaga af hálfu ríkisstjórnarinnar um að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Ísraels, en samningur þessi var gerðir í Genf 17. sept. 1992.

Hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur mælt fyrir áliti okkar í minni hluta utanrmn. sem leggjum til að þessum samningi verði vísað frá. Af minni hálfu er nauðsynlegt að ræða þetta mál nokkuð frekar þó að hv. þm. Páll Pétursson hafi dregið fram okkar meginafstöðu til þess.

Það er nú svo að Ísraelsríki er ekki neitt venjulegt ríki. Það er ekki sambærilegt á nokkurn hátt við þau ríki sem undirbúnir hafa verið fríverslunarsamningar við, utan hins svokallaða Evrópska efnahagssvæðis við nokkur ríki í Austur-Evrópu eins og Pólland, Tékkóslóvakíu og jafnvel Tyrkland sem þó var eðlilega mjög umdeilt mál þegar það var hér til umræðu vegna m.a. mannréttindaviðhorfa að því er Tyrkland varðaði. En hvað þá ef litið er til Ísraels? Hvernig stendur á því að hæstv. ríkisstjórn Íslands kemur til þingsins með tillögu af þessum toga? Er ríkisstjórninni og meiri hluta utanrmn. sjálfrátt að vera að leggja til við Alþingi Íslendinga að fullgilda fríverslunarsamning við ríki sem hefur komið fram við fólk innan vébanda ríkisins og á herteknum svæðum sem það hefur lagt undir sig með órétti og ofbeldi, að ætla að fara að gera við það viðskiptasamning á grundvelli fríverslunar sem tekur langt fram því sem hefur verið í samskiptum við þetta ríki hingað til? Verðlauna það með því fyrir framferðið eins og það hefur birst mönnum á undanförnum árum. Ríki sem virðir engar alþjóðasamþykktir heldur þverbrýtur þær. Samþykktir sem hafa gengið fram á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða nær mótatkvæðalaust um áratugi og æ ofan í æ í ýmsu formi. Helst að Bandaríkin á Reagan-tímanum hafi leyft sér að skjóta skildi fyrir ofbeldið enda bera þeir auðvitað öðrum fremur ábyrgð á því sem þarna hefur verið að gerast og þeirri samfelldu sögu brota gegn palestínsku þjóðinni sem viðgengist hefur frá því að þetta ríki var stofnsett að ráði Sameinuðu þjóðanna og raunar með samþykki Íslands á sínum tíma með skilyrðum þó. Var það ekki árið 1947? Mig minnir það.

Ábyrgð okkar Íslendinga á þessu ástandi sem þarna ríkir og framferði stjórnvalda í Ísrael er meiri heldur en margra annarra þjóða vegna þess að íslensk stjórnvöld hafa á liðnum áratugum veitt Ísrael meiri stuðning heldur en flest önnur ríki á alþjóðavettvangi. Það þurfti mikla umræðu á Alþingi Íslendinga fyrir nokkrum árum til þess að fá fram þá samþykkt sem hv. 1. þm. Norðurl. v. kynnti hér og var samþykkt að ég má segja samhljóða á Alþingi 18. maí 1989. Það þurfti til að búið væri að skjóta og drepa hundruð Palestínumanna af Ísraelsher, vopnlausa íbúa á herteknu svæðunum sem höfðu leyft sér að rísa upp til varnar og höfðu ekki annað heldur en steina á móti eldinum og byssuhlaupunum og í þeim hópi fjöldi barna og unglinga.

INTIFATA-uppreisn hinna vopnlausu borgara palestínsku þjóðarinnar varð til þess að hreyfa við samvisku ýmissa sem höfðu sofið fram að þeim tíma. Það varð til þess að hér á Alþingi tóku menn höndum saman um þá ályktun sem var rifjuð upp áðan. Ég spyr hv. alþm.: Eru efni til þess í ljósi þessarar samþykktar Alþingis frá 18. maí 1989 að fara að ganga til samninga við Ísrael og verðlauna þá sérstaklega fyrir það sem síðan hefur gerst með þeim fríverslunarsamningi sem hér er gerð tillaga um? (Forseti:Forseta er nauðugur einn kostur að spyrja hv. þm. hvort hann geti hugsað sér að fresta ræðu sinni um sinn þar sem lofað hefur verið utandagskrárumræðu um stöðu iðnaðarins í hálfa klukkustund?) Virðulegur forseti. Það er ljúft af minni hálfu og sannarlega ekki vanþörf að ræða um stöðu iðnaðarins. Síst skal ég standa gegn því á meðan þeir eru í kallfæri sem helst bera ábyrgð á en það fer nú kannski að styttast í því. (Forseti:Forseti færir hv. þm. þakkir fyrir það.)

Hjörleifur Guttormsson(frh.): Virðulegur forseti. Ég hafði rétt hafið ræðu mína áður en hlé var gert vegna þessarar merku umræðu sem síðan hefur farið fram um iðnaðarmál. Ég tek það fram við hæstv. forseta að mér er það alveg að meinalausu þó ég geri hlé á máli mínu. Ég segi það nú vegna þess að mér heyrðist að það stæði til að ræða hér mjög fljótlega annað mjög þýðingarmikið mál, annað en það sem hér er nú rætt sem sannarlega er mikilsvert en út frá öðru sjónarhorni en mælt hefur verið fyrir af meiri hluta utanrmn.

Ég nefndi það í upphafi máls míns að það væri mjög erfitt að finna fyrir því rök, svo ekki væri meira sagt, að leggja fyrir Alþingi að fullgilda samning af þeim toga sem hér um ræðir í ljósi aðstæðna í Ísraelsríki. Ég nefndi það einnig að ábyrgð okkar Íslendinga á því hroðalega ástandi sem þar ríkir og þeim grófu brotum sem þar eru væri meiri en margra annarra þjóða og þess vegna þyrftum við í þessu máli að gæta okkar alveg sérstaklega. Ég held að það sé rétt, virðulegur forseti, að leiða aðeins til vitnis inn í þessa umræðu aðila sem hafa verið á vettvangi ekki alls fyrir löngu. Það er nú svo að fyrir okkur sem aldrei höfum til Ísraels komið og reynum að setja okkur inn í aðstæður út frá fréttum að það er auðvitað mjög lærdómsríkt að heyra vitnisburð þeirra sem þar hafa dvalið. Ég tala nú ekki um stjórnvöld sem heimsótt hafa Ísrael á liðinni tíð hafa nú ekki gert mikið af, þ.e. að líta út fyrir þá staði sem yfirvöld í Ísrael hafa vísað þeim á, hvað þá að fara í heimsókn á eigin vegum til hinna hernumdu svæða, þar sem ástandið er með þeim hætti sem þeir þekkja og lýsa sem þangað hafa komið. Það var auðvitað skelfilegt til þess að vita að hæstv. núv. forsrh. skyldi leggja leið sína til Ísraels á þeim tíma sem hann gerði. Ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni hér en ég minni á það og ég minni á það sem ég held að hafi verið tilfinning þjóðarinnar á þeim dögum sem hæstv. forsrh. dvaldi í þessu ríki, í þessu ofbeldisríki, svo ég gefi því þá einkun sem ber, að það hafi verið röng ákvörðun af æðsta manni íslensku ríkisstjórnarinnar að þiggja boð til að heimsækja þetta ríki.

Mér var að berast, virðulegur forseti, í póstinum í gær fréttabréf samtaka sem starfa hérlendis og heita Frjáls Palestína. Í málgagni þessa félags er að finna ýmis mjög athyglisverð atriði sem draga fram þróun mála eins og hún hefur verið að undanförnu síðustu missirin í þessu landi. Það vill svo til að ein aðalgreinin í þessu fréttablaði er rituð af einum hv. alþingismanni, sem er hér í þingsal og ég þykist vita að hv. þm. Árni Ragnar Árnason muni ekki hafa fyrir því að fara að lesa hér úr eigin verkum af þeirri hógværð sem ég þekki hann að. En ég tel alveg ótvírætt að það sé gagnlegt fyrir okkur Íslendinga og alþingismenn hér að heyra vitnisburð þessa alþingismanns Sjálfstfl. sem dvaldi á þessu svæði á síðasta ári og hefur ritað raunar áður um þetta efni í sama fréttarit en bætir nú við mjög fróðlegum upplýsingum, sem ég vil leyfa mér að grípa niður í, í grein sem er í þessu nýútkomna tölublaði.

Hv. þm., sem ferðaðist til herteknu svæðanna, einnig til Ísraels og Jórdaníu með þingmannasamtökum um samvinnu Evrópu og Arabaþjóða í samstarfi við Hjálparstofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir flóttamenn í Palestínu UNRWA frá 22. febr. til 1. mars 1992, þ.e. fyrir rúmu ári, segir m.a., með leyfi forseta:

,,UNRWA [þ.e. Hjálparstofnun Sameinuðu þjóðanna] starfrækir í öllum búðunum skóla og heilsugæslu, og á svæðinu sjúkrahús sem þjóna þeim öllum, veitir flóttamönnum félagslega þjónustu, starfsþjálfun, endurhæfingu og sérstaka þjálfun fyrir bæklaða, sem eru mjög margir vegna afleiðinga stríðsástandsins og mjög tíðra árekstra. UNRWA rekur kvennamiðstöðvar, veitir lögfræðiaðstoð og aðstoð við að koma á fót atvinnurekstri eða tekjuöflun, önnur slík á sér ekki stað hér. Starfsmenn UNRWA reyna að draga úr árekstrum við hernámsliðið, jafnvel ganga á milli ef til árekstra kemur. Allir skólar eru tvísetnir, jafnvelþrísetnir. Ísraelar banna skólahald suma daga af öryggisástæðum, þannig glötuðust um 40% skóladaga á sl. ári. Ísraelar hafa einnig lokað skólum, nú er sex skólum UNRWA lokað, og er þá brugðið á það ráð að kenna í moskum, sem eru einu miðstöðvar Palestínumanna sem leyfðar eru. Öllum menningar-, félags- og æskulýðsmiðstöðvum þeirra hefur verið lokað eða ekki leyft að opna þær sem nýlegar eru. Opinber þjónusta Palestínumanna sjálfra er lömuð og leita þeir því til UNRWA sem bregst við eftir getu. Um 15.000 fjölskyldur flóttamanna fá daglega mat, teppi eða aðra neyðarhjálp. Útgjöld UNRWA á Gaza eru um 60 millj. dollara á ári (um 20 kr. á dag á hvern flóttamann).

Við ókum hringferð um Gaza, [segir þingmaðurinn] syðst um smáborgina Rafah með tugum þúsunda íbúa. Henni var skyndilega breytt þegar samdist með Ísraelum og Egyptum í Camp David eftir áralangt stríð. Þeir sömdu um ný landamæri og þau liggja um Rafah. Fjölskyldur kallast á yfir einskismannsland og landamæragirðingar með varðturna á báða bóga, þar sem áður voru götur og hús. Íbúarnir voru einskis spurðir.``

Síðar í greininni segir hv. þm. undir fyrirsögninni: Undirokun á vinnumarkaði --- þrælahald nútímans?

,,Á Gaza-ströndinni er nú 40--60% atvinnuleysi, svo tugir þúsunda vinnufærra manna eru án atvinnu, en atvinnumöguleikar þeirra eru sem láglaunavinnuafl fyrir atvinnuvegi og ,,landnámsbyggðir`` Ísraels. Eftir Persaflóastríðið jókst mjög atvinnuleysi því að í Flóaríkjunum höfðu allmargir Palestínumenn unnið um árabil, en hafa síðan verið reknir þaðan og koma nú heim atvinnulausir. Það er óleysanlegt vandamál því fyrir var gífurlegt atvinnuleysi. Afkoma fólks á svæðinu hefur versnað gríðarlega því tekjur þessara manna komu áður nær óskertar heim til fjölskyldna þeirra og voru umtalsverðar. Þá hefur dregið mjög úr framlagi Flóaríkja til UNRWA og Palestínu, sem áður var umtalsvert.

Framboð vinnuafls í Ísrael hefur aukist mjög vegna stöðugs og aukins innflutnings gyðinga frá öllum heimshlutum, einkum Sovétríkjunum fyrrverandi. Þeir ganga fyrir Palestínumönnum um atvinnu og taka jafnharðan betur launuðu störfin, svo tekjur Palestínumanna minnka og atvinnulausum fjölgar jafnt og þétt.``

Vítahringur hefndarstríðs og kúgunar, er yfirskrift á næsta þætti hjá hv. þm.

,,Palestínumenn hófu hófu Intifata-uppreisnina 1987 vegna hertra aðgerða Ísraelsmanna á herteknu svæðunum og aukinnar eignaupptöku, einkum á jörðum og landi, en síðan hafa Ísraelar hert öryggisráðstafanir. Strangari reglur gilda um ferðir út af hernumdu svæðunum til vinnu eða til að leita atvinnu. Frá því Persaflóastríðið hófst hafa þær enn harðnað því meðan það stóð jukust viðsjár Palestínumanna og Ísraela.

Það nýjasta er að Palestínumenn á herteknu svæðunum þurfa að hafa vinnuleyfi, auk sérstaks ferðaleyfis og skírteinis um búsetu á herteknu svæði Ísraels. Ferðaleyfi fá þeir ekki sem eru á skrá fyrir ítrekuð mótmæli og andstöðu við hernaðaryfirvöldin á herteknu svæðunum. Vinnuleyfi fá þeir svo ekki nema að hafa ráðningarsamning hjá vinnuveitanda í Ísrael.``

Nokkru síðar: ,,Að undanförnu hefur öryggisástandið enn versnað og Ísrael enn hert tökin. Ekki líður svo vika að ekki komi til átaka við Ísraela, oftast við hersveitir þeirra.``

Síðar: ,,Af og til verða árekstrar við ,,landnema og þeir leiða alltaf til mjög harðra viðbragða Ísraelshers, því bæði stjórnmálamenn og herinn eru mjög viðkvæmir fyrir ,,landnámsbyggðunum. Í ársbyrjun 1992 var fyrirmælum hermanna breytt og þeim gefnar frjálsar heimildir til að skjóta Palestínumenn. --- Ég bið menn að leggja við hlustir í lýsingu hv. þm. Árna Árnasonar á þessu ástandi. ,,Ísraelar taka nú fleiri til yfirheyrslu, gera fleiri útlæga og halda fleiri föngum um sinn eða lengi án sakarefna. Í síðustu viku [segir þingmaðurinn en það er nú eitthvað síðan þetta var ritað] létust Palestínumenn í fangelsum Ísraels af afleiðingum pyntinga, rétt fyrir upphaf síðustu lotu friðarviðræðnanna var 12 Palestínumönnum vísað úr landi án sakarefna.

Síðar í greininni kemur lýsing á ,,gettóinu`` Gaza, þar sem hv. þm. Árni Árnason segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Örvænting Palestínumanna er mikil, einkum fólksins á Gaza-ströndinni. Því eru nánast allar bjargir bannaðar og framkoma Ísraela í þess garð er harðneskjuleg, niðurlægjandi og niðurbrjótandi.

Hér að framan hefur verið sagt frá atvinnuástandinu, valdi Ísraela á vatnslindum og upptöku landareigna, en 95% af ,,landnámsbyggðum`` gyðinga eru á ræktarlöndum sem eru í einkaeign Palestínumanna.

Allir fjölmiðlar eru bannaðir, útvarp, sjónvarp, allar fréttir, dagblöð og tímarit. Aðeins veggjakrotið og samkomur í moskum eru eftir til að miðla tíðindum, skilaboðum og öðru markverðu. Og moskunum er lokað þegar slær í brýnu, þangað gætu þeir flúið.

Á Gasa hefur verið útgöngubann frá því klukkan átta að kvöldin alla daga um árabil, og símasambandslaust við umheiminn, algjör einangrun.

Öll vegaskilti og landakort sýna bæi og ,,landnámsbyggðir`` Ísraela. Bæir og byggðir Palestínumanna eru hvergi nefnd á nafn.

Palestínumenn mega ekki gefa út persónuskilríki.``

Síðar segir hv. þm., því ég stikla hér aðeins á nokkrum þáttum úr grein hans, undir yfirskriftinni: Lægra settir í eigin landi.

,,[Árið] 1986 samþykkti Evrópuþingið beinan innflutning afurða frá Vesturbakkanum til Evrópubandalagsins. 1987 kom hann til framkvæmda, en EB varð að þvinga Ísraela til að leyfa útflutninginn. EB þarf oft að hafa afskipti af Ísrael, sem vill stöðva hann eða eyðileggja [þ.e. útflutninginn] og beitir til þessalls konar ráðum, gefur ekki út leyfi, tefur sendingar á umskipunarstöðum o.fl. Gaza-fólki er alveg meinaður útflutningur afurða sinna.

Háskólum Palestínumanna er lokað af Ísraelum, sumum hefur nú verið lokað samfellt í þrjú ár.

Kynþáttum, þjóðum og trúfélögum --- hv. þm., leggið nú við hlustir: ,,Kynþáttum, þjóðum og trúfélögum sem búa í Ísrael er mismunað. Gyðingar fá réttindi umfram alla aðra, og í þeirra þágu eru kristnir og múslimar beittir misrétti.

Þetta er ekki úr mínum penna, þetta er hv. þm. Árni Árnason sem þarna var á ferð fyrir rúmu ári síðan og er að lýsa eigin reynslu í þessari grein:

,,Þó verður þess vart að gyðingar sem giftast maka af öðru trúfélagi missa stöðu sína innan samfélags gyðinga, eru lagðir í einelti, njóta ekki forgangsréttar að atvinnu og eignum, og virðist yfirleitt leiða til skilnaðar. Palestínumenn fá minni réttindi en fólk af öðrum arabískum uppruna, svo sem bedúínar, drúsar og sýrkassar. Palestínumenn sem ekki flúðu út úr Ísrael 1948 (búsettir í Ísrael; ,,ísraelskir arabar``) eru betur settir en hinir sem flúðu til þeirra svæða sem síðar voru hertekin 1967 (Gaza, Jerúsalem og Vesturbakkinn). Öllum þjóðum innan Ísraels öðrum en Palestínumönnum, gefst kostur á ókeypis skólagöngu fyrir börn sín, en Palestínumenn verða að greiða skólakostnað að fullu. Palestínumenn búsettir í Ísrael hafa minni rétt til opinberra starfa en allir aðrir.

Palestínumenn á hernumdu svæðunum fá ekki borgararétt, aðeins þrjú aðskilin skírteini:

atvinnuleyfi, ferðaleyfi og persónuskírteini, sem tilgreinir að viðkomandi sé Arabi af ,,óskilgreindu þjóðerni``, búsettur í tilteknu héraði í Ísrael: Jerúsalem svæðinu (þeir fá meiri réttindi en Palestínumenn á öðrum herteknum svæðum), Samaríu eða Júdeu ef viðkomandi býr á Vesturbakkanum, annars Gaza (þeir fá lökust réttindi).

Innflytjendur til Ísraels frá fyrrverandi Sovétlýðveldum fá strax ríkisborgararétt og í vegabréfi þeirra er tilgreint ,,án þjóðernis en það telur Ísrael vera skilgreint þjóðerni(!) [þ.e. að vera án þjóðernis].

Síðan undir fyrirsögninni: Nýlendustefna og landnám.

,,Alvarlegasta átakaefnið er nýlendustefna gyðinga og ,,landnám`` með upptöku eigna Palestínumanna. Eignir Palestínumanna, hús og lönd, eru teknar af þeim undir margs konar yfirskini:

1. eign er yfirgefnin af palestínskum eiganda 1967 eða síðar,

2. svæði lýst ríkiseign,

3. eignarnám í almannaþágu,

4. eignarnám af öryggisástæðum,

5. eign telst hafa verið í eigu gyðinga 1936 eða fyrir 1948.

Þegar eignarnámsástæður teljast vera til staðar gengur landið til Jewish Foundation, sem ekki er heimilt að selja eignir öðrum en gyðingum. Svæði lýst ríkiseign er síðar lýst opið eingöngu gyðingum og virðist aðferð til að taka lönd undir ,,landnám. Ákvæðum um eign yfirgefna af palestínskum eiganda 1967 eða síðar er m.a. beitt við hluta eignar, og eru þá notuð til þess að hrekja burtu þá sem eiga aðra hluta hennar. Eignarhlutinn er seldur eða afhentur gyðingum, sem flytja inn og krefjast síns hlutar í eigninni (stundum aðeins hluti íbúðar). Ef fyrir eru palestínskir eigendur annarra eignarhluta stofna gyðingar til ósættis, og kæra síðan ósættið. Þá er öllum eigendum skipað að fara af eigninni til að stilla megi til friðar. Þar með teljast aðrir hlutar eignarinnar einnig yfirgefnir af palestínskum eiganda, og eru seldir eða afhentir gyðingum.

Í lok þessarar greinar segir þingmaðurinn, svo ég fari að stytta lesturinn og hlaupi hér aðeins á köflum, undir fyrirsögninni ,,Þeir vilja okkur feiga``. Hann er að greina frá reynslu sinni:

,,Þeir telja það stefnu Ísraels [þ.e. Palestínumenn] að ekki takist friðarsamningar, og Ísraelsstjórn ætli sér að hrekja Palestínumenn á Gaza í sjóinn og eyða þjóðinni sem slíkri af yfirborði jarðar. --- ,,Þeir vilja okkur feiga. --- Það er tilvitnun eftir viðmælanda greinarhöfundar. --- ,,Almenningur í Evrópu hefur enga hugmynd um hve alvarlegt ástandið hér er og hve mikilvægt er að Ísrael fáist til að semja um frið og réttindi okkur til handa annars förumst við.

Og önnur tilvitnun: ,,Hvers vegna beita vestrænar þjóðir ekki Ísrael sams konar viðskiptaþvingunum og Suður-Afríku? Er einhver munur á þessum tveimur aðskilnaðarríkjum kynþátta og trúarbragða?``

Þeir sögðust ekki greina möguleika á breytingum í framhaldi af þingkosningum Ísraela, og ekki geta gert ráð fyrir breyttri afstöðu Ísraels til samninga eftir kosningar. Enginn ísraelskur stjórnmálamaður hafi enn sem komið er lýst fylgi við að Palestínumenn fái full borgararéttindi eða að stofna eigið þjóðríki.

Nýlega létust Palestínumenn í ísraelskum fangelsum, af afleiðingum pyntinga. Frá upphafi Intifata 1987 hafa fjölmargir Palestínumenn látist eftir pyntingar í fangelsum Ísraels. Yfir 100 þús. Palestínumenn hafa orðið örkumla eða látist í átökum síðan Intifata hófst, hærra hlutfall en í Víetnam.``

Þetta segir greinarhöfundur, virðulegur forseti, undir lok þessa yfirlits í frásögn af reynslu sinni úr ferð til þessa ríkis. Það eru aðrar frásagnir en við höfum fengið frá þeim fulltrúum íslenskra stjórnvalda, ráðherrum sem sótt hafa ísraelsk stjórnvöld heim á liðnum árum á kostnað hins opinbera. Ég bið hv. alþm. um að setja sig inn í þessar aðstæður og reyna að tengja þetta mál þessar lýsingar frá fyrstu hendi, frá þingmanni í þessum sal, við þá tillögu sem hér er til umræðu. (Forseti:Forseti vill inna hv. þm. eftir því hvort hann er u.þ.b. að ljúka máli sínu eða hvort hann vill fresta ræðu sinni því hér er ætlunin að hefja utandagskrárumræður.) Virðulegur forseti. Ég hafði í hyggju að segja talsvert meira. En ég tel að í rauninni hafiég með tilvitnun í ræðu annars þingmanns hér sagt flest það sem segja þarf í bili um þetta mál. Ég hef möguleika á að koma hér inn í umræðu síðar og mun væntanlega nota mér þann rétt síðar við þessa umræðu. Þetta mun verða síðari umræða um málið og þar á ég einhvern rétt eftir. Ég vil að aðrir komist hér að til að segja álit sitt á þessu máli og því vil ég með þessum orðum ljúka ræðu minni um leið og ég þakka hv. þm. Árna Árnasyni fyrir það að koma frá sér þeim upplýsingum sem hann hefur reitt fram Alþingi og íslenskri þjóð til upplýsinga.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Virðulegur forseti. Ég er ein þeirra sem skrifa undir nál. minni hluta í þessu máli og vil gjarnan gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til málsins. Það hafa nú þegar gert tveir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanrmn. hér á undan mér og út af fyrir sig ágætlega, kom m.a. vel í ljós að þeir eru vel læsir menn og það er auðvitað ekki verra fyrir þingmenn að vera það. En ég vil segja það hér að ég er svo sem ekki að koma að þessu máli í fyrsta sinn, þessum samningi. Ég hef aðeins gert hann að umtalsefni, m.a. á vettvangi EFTA sem gerir samninginn. Það er EFTA sem fer í rauninni með samningsumboðið í þessu máli eða því sem næst og ég tók þetta mál m.a. upp í þingmannanefnd EFTA eða lét vita af því þar þegar málið kom þar til umfjöllunar að ég teldi að það yrði fyrirstaða við málið hér á Alþingi vegna þess hvernig að málum hefur verið staðið í Ísrael, þ.e. hvernig mannréttindi hafa þar verið fótumtroðin, ekki bara núna upp á síðkastið heldur um langt árabil.

Þá gerði ég líka ákveðinn fyrirvara í þessu máli þegar það kom hérna til fyrri umræðu og gat þess þá þar að ég mundi að öllum líkindum ekki geta stutt þetta mál m.a. vegna þessara atriða. Þannig, eins og ég segi, hef ég áður látið fyrirvara minn í ljós og get gert það hér enn og aftur, enda góð vísa sjaldan of oft kveðin.

Það sem auðvitað gerir það að verkum að maður telur að það sé ekki hægt að styðja slíkan samning eins og þennan er að Ísraelsríki er í eðli sínu ekkert öðruvísi ríki en Suður-Afríka. Í Ísrael er við lýði kynþáttaaðskilnaðarstefna rétt eins og kynþáttaaðskilnaðarstefna í Suður-Afríku, þ.e. það búa tvær þjóðir í landinu og þessum þjóðum eru í rauninni búin gerólík kjör. Í Suður-Afríku eru þetta svartir og hvítir, í Ísrael eru þetta gyðingar annars vegar og Palestínumenn hins vegar.

Ísraelsríki er ekki hefðbundið þjóðríki í þeim skilningi sem við leggjum í það hugtak því að það er ríki gyðinga. Með öðrum orðum, það er ríki gyðinga hvar sem þeir í rauninni búa í heiminum og þess vegna hefur það nú verið að innflutningur gyðinga frá Rússlandi hefur verið mjög mikill og verið mjög einfaldur. Um leið og þeir koma fá þeir öll réttindi eins og borgarar sem Palestínumenn hafa ekki, þessi sömu réttindi. Þetta er með öðrum orðum ekki þjóðríki heldur ríki gyðinga.

Ísraelsríki hefur ekki virt sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna sem búa innan þeirra landamæra sem það hefur markað sér og það eru í rauninni 25 ár síðan Sameinuðu þjóðirnar ályktuðu um að þennan sjálfsákvörðunarrétt bæri að virða. Að vísu voru Bandaríkjamenn þá mótfallnir þessari ályktun og hafa allar götur síðan í rauninni stutt þann kynþáttaaðskilnað og þann skort á mannréttindum sem hefur tíðkast í Ísrael og auðvitað í krafti stuðnings frá Bandaríkjamönnum hafa þeir komist upp með það sem þar hefur verið að gerast. En það þarf ekkert að lýsa ástandinu þarna mörgum orðum. Það hefur verið gert hér með því að lesa upp úr ágætri grein eftir Árna Ragnar Áranson og miðað við þær lýsingar sem þar eru og miðað við þá þekkingu sem þingmaðurinn hefur á ástandi mála þar ætti hann auðvitað að vera best fær um að lýsa því og þeim mannréttindabrotum sem þar eiga sér stað. Þar sem þessi þingmaður hefur mjög víðtæka þekkingu á þessu og þekkir þetta af eigin raun eftir heimsókn til Ísraels sem er meira heldur en flest okkar hafa gert, þá urðu mér það vissulega ákveðin vonbrigði að hann skyldi samþykkja það að þessi fríverslunarsamningur yrði gerður, en ég vænti þess að hann rökstyðji það með sama hætti og menn rökstuddu hér að rétt væri að gera fríverslunarsamning við Tyrkland og menn rökstuddu það að rétt væri að afnema viðskiptahindranir á Suður-Afríku. Með öðrum orðum, þeir segja: Í gegnum slíka viðskiptasamninga getum við haft áhrif á mannréttindamálin, getum við fengið stjórnvöld í viðkomandi landi til þess að breyta stefnu sinni og við getum þvingað þau jafnvel til þess að taka öðruvísi á málum heldur en þau hafa gert hingað til.

Ég er ekki þessarar skoðunar. Mér finnst ríkari ástæða til þess að hindra viðskipti við ríki sem svona standa að málum fremur en að auðvelda þau. Þar með er ég ekki að segja að viðskiptabann eigi við í öllum tilvikum, alls ekki, heldur að viðskiptahindranir eigi frekar við en frjáls viðskipti. Viðskiptabann er eins og við vitum öll mjög vandmeðfarinn hlutur og það verður auðvitað að meta það í hvert og eitt sinn hvort rétt sé að leggja á slíkt bann.

Mér finnst ástæða til þess að fara aðeins ofan í hvað aukin fríverslun við Ísrael þýðir. Eins og ég segi hefur kannski ekkert upp á sig að rekja ástand mála þar í landi. Það getum við gert við mörg tilefni og það höfum við gert hér í vetur. Ég vildi hins vegar reyna aðeins að líta á það tilefni sem við höfum hér, þ.e. þennan viðskiptasamning og reyna að skoða hvaða áhrif hann hefur t.d. á stöðu Palestínumanna á svæðinu. Aukin fríverslun við Ísrael þýðir að þeirra hagur vænkast væntanlega. Það er markmiðið með fríverslunarsamningum, að auka vöruviðskipti, auka verslun og viðskipti á öllum sviðum til þess að auka veltuna og bæta hag þeirra sem þar búa. Hins vegar er það þannig að Palestínumenn á hernumdu svæðunum sem eru núna innan landamæra Ísraelsríkis eiga allt sitt undir Ísraelsmönnum. Ísraelsríki hefur innlimað þessi hernumdu svæði sem er þvert á alla samninga um það hvernig farið skuli með slík svæði og það gera þeir til þess að þurfa ekki að sæta alþjóðareglum sem eiga að gilda á hernumdum svæðum. Þeir segja: Þetta er óaðskiljanlegur hlutur Ísraelsríkis og við þurfum ekki að lúta neinum alþjóðlegum sáttmálum um það hvernig farið skuli með hluti á herteknum svæðum. En fólk sem býr á þessum svæðum, Palestínumennirnir, eiga auðvitað allt sitt undir hernámsyfirvöldum, allt sitt undir stjórnvöldum í Ísrael. Til þess að fá aðeins upplýsingar um hvernig þetta virkaði og hvernig málum væri háttað þá fékk ég, og það fylgir með í fskj. með nál., nokkra áherslupunkta frá félaginu Ísland-Palestína og þeir varða viðskiptamál Palestínu. Ég ætla að fara í gegnum þessar kröfur og reyna að útskýra þær aðeins. Þar segir, með leyfi forseta:

,,Eftirfarandi kröfur þarf að gera til Ísraelsstjórnar og hernámsyfirvalda:

1. Að inn- og útflutningur verði gefinn frjáls án milligöngu Ísraelsmanna.`` Þannig er það að Palestínumenn eiga mjög erfitt með að stunda hvers kyns viðskipti án milligöngu Ísraelsmanna. Þeir þurfa að sækja um ýmiss konar leyfi og það gengur mjög hægt fyrir þá að fá þau. Það eru sett alls konar skilyrði sem þeir eiga erfitt með að uppfylla. Það eru lögð á alls kyns aukagjöld sem eru í rauninni bara viðskiptahindranir og þannig er þeim gert erfitt fyrir að stunda viðskipti á mörgum sviðum.

,,2. Að leyfa byggingu hafnar í Gaza fyrir inn- og útflutning Palestínumanna.`` Þetta telja Palestínumenn sjálfir að sé eitt af skilyrðunum fyrir því að þeir geti stundað milliliðalaus viðskipti, þ.e. að þeir eigi og hafi aðgang að sinni eigin höfn á Gazasvæðinu. En það hafa verið miklar takmarkanir á fjárfestingum á þessu svæði og menn þurfa að uppfylla ótal skilyrði og leyfi til þess að fá að fjárfesta. Palestínumenn vilja byggja þessa höfn sjálfir en hafa ekki fengið leyfi til þess. Þetta er eitt af því sem þeir telja vera grundvallaratriði ef þeir eiga að geta stundað frjáls og milliliðalaus viðskipti, m.a. við Evrópubandalagið og EFTA-ríkin.

,,3. Að Palestínumönnum verði leyft að fjárfesta á herteknu svæðunum, án sérstakra hafta``. Þetta kemur inn á það sem ég sagði áðan að það eru alls kyns takmarkanir á fjárfestingu og byggingum á herteknu svæðunum. Í því sambandi má geta þess að í bæ sem mun vera 15 km fyrir norðan Jerúsalem og heitir Ramala var byggð fullkomin fæðingardeild af Palestínumönnum sjálfum. Hún er búin að standa þar tilbúin í sjö ár en þeir hafa ekki fengið leyfi til þess að taka hana í notkun. Það dugir því líka lítið þó að þeir nái að fjárfesta í hlutunum ef þeir fá ekki að nýta þá.

,,4. Að herteknu svæðin verði losuð úr herkví og lokun þeirra aflétt, þannig að fólk komist m.a. til vinnu út fyrir svæðin.`` Í þessu sambandi er vert að hafa í huga að núna, a.m.k. um a.m.k. tveggja mánaða skeið, hafa öll herteknu svæðin verið algerlega lokuð af. Þau eru nánast í herkví og það er ekkert hægt að flytja frá þessum svæðum eða milli þessara svæða. Jerúsalem er t.d. lokuð og Palestínumenn sem vilja flytja annaðhvort vörur til Jerúsalem á markað þar, því að þar er auðvitað stór markaður, eða í gegnum Jerúsalem, þeir þurfa að fara í gegnum borgina en geta það ekki. Og það þýðir auðvitað ekkert að tala um frjálsa verslun eða frjáls viðskipti eða fríverslun við slíkar aðstæður. Það eru bara orðin tóm og þessu þarf öllu saman að breyta til þess að hægt sé að tala um það.

Þessu vildi ég koma á framfæri við þingið þannig að þingmenn mættu gera sér grein fyrir því hvernig mannréttindamálum er háttað þarna. Það er auðvitað mjög mikilvægt. Þetta er pólitískt mál og taka þarf í því pólitíska afstöðu en líka að þingmenn geri sér grein fyrir því sértæka í þessu máli sem varðar þá verslun og viðskipti og þennan tiltekna fríverslunarsamning sem hér er verið að gera. Eins og bent er á í nál. minni hlutans hafa Ísraelsmenn þetta auðvitað í hendi sinni vegna þess að það er öryggisákvæði í þessum samningi eins og öllum öðrum fríverslunarsamningum. Við skulum bara minnast umræðunnar sem hér varð um öryggisákvæði í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Við sögðum alltaf: Það verður að vera okkar réttur, skilyrðislaus réttur, að túlka einhliða hvenær við þurfum að beita þessu öryggisákvæði. Það er okkar að meta hvenær nauðsynlegt er að beita þessu öryggisákvæði ef við teljum að mjög brýnir hagsmunir liggi við og auðvitað gildir það sama í þessum samningi. Þar er slíkt öryggisákvæði og það hefur öðlast alveg nýja merkingu í þessum samningi vegna stöðunnar sem er í Ísrael.

Í öryggisákvæðinu segir m.a.: ,,Ekkert ákvæði þessa samnings kemur í veg fyrir að aðili geri ráðstafanir sem hann telur nauðsynlegar: a) til að koma í veg fyrir uppljóstranir sem eru andstæðar mikilvægum öryggishagsmunum, b) til að vernda mikilvæga öryggishagsmuni . . . ``

Menn geta auðvitað séð það sjálfir hvernig þessu mun verða beitt í Ísraelsríki sem býr í rauninni við hernaðarástand. Hvernig halda menn að slíku sé beitt? Ég held að það þurfi enginn að fara í grafgötur um að þetta mun hitta fyrir Palestínumenn á þessu svæði og þessi samningur mun á engan hátt, fæ ég séð, nýtast þeim eins og menn vilja þó kannski vona og halda fram. Ég vil að þetta komi hér fram og ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessum samningi.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir(andsvar): Virðulegur forseti. Það er misskilningur hjá þeim ræðumanni sem talaði áðan að ég væri tilbúin til að standa að gerð slíks samnings að fullnægðum vissum skilyrðum. Ég tel pólitískt ekki rétt að gera þennan fríverslunarsamning við Ísrael eins og málum er háttað þar, eins og mannréttindabrotin eru þar og eins og þeir hafa gengið gegn samþykktum Sameinuðu þjóðanna trekk í trekk. Pólitískt tel ég því rangt að gera þennan samning. Hins vegar bendi ég hér á ýmis atriði, nokkra áherslupunkta varðandi viðskiptamál Palestínu sem væri a.m.k. lágmark að reynt yrði að knýja á um áður en ríkjahópar, EFTA og EB, ganga til fríverslunarsamninga við ríki eins og Ísrael. Og þetta varðar þessi atriði sem ég talaði um, að inn- og útflutningur verði gefinn frjáls án milligöngu Ísraelsmanna, að leyfð verði bygging hafnar á Gaza, að Palestínumönnum verði leyft að fjárfesta á herteknu svæðunum, að herteknu svæðin verði losuð úr herkví og að frjáls viðskipti verði leyfð milli t.d. Jerúsalem og annarra hluta Palestínu. Þetta ætti a.m.k. að vera lágmarksskilyrði hjá ríkjum sem hafa þó staðið að ýmsum samþykktum Sameinuðu þjóðanna um ástand mála í Ísrael.

En varðandi fréttirnar sem þingmaðurinn bar hér inn frá sjónvarpinu eða fréttatímum útvarpsins um kosningar í Suður-Afríku í apríl, þá er það engin ný frétt. Það lá fyrir þegar við ræddum málið hérna að menn vildu stefna á þessar kosningar í apríl. Nú veit ég ekki hvernig orðanna hljóðan var í fréttinni en það segir mér ekkert nýtt. Spurningin er: Er þessi dagsetning komin eða ekki eða eru menn bara að tala um að stefna á apríl? Ef það er bara stefna á apríl þá er það ekkert nýtt.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir(andsvar): Virðulegur forseti. Ég verð nú að lýsa yfir undrun minni á því að formaður utanrmn. skuli telja þetta aukaatriði sem talin voru upp hér. Ef hann vill standa að þessum samningi, ef það er hans skoðun að það eigi að gera slíkan samning og hann vill standa að honum með sómasamlegum hætti og nota slíkan viðskiptasamning til þess að ná fram betra ástandi í slíkum löndum, eins og menn hafa sagt hérna bæði um fríverslunarsamninginn við Tyrkland og þennan, að þetta sé tæki til þess að koma á umbótum í þessum ríkjum, þá ættu þetta ekki að vera nein aukaatriði fyrir honum sem hér voru upp talin. Þetta eru grundvallaratriðin, virðulegur þm.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir(andsvar): Virðulegur forseti. Ég hefði skilið þessa ræðu ef málið væri þannig að við værum að gera fríverslunarsamning við Palestínumenn en tónninn allur í ræðu þingmannsins og hvernig hann lagði út af þessu hljómaði eins og þessi samningur snerist um fríverslunarsamning við Palestínumenn. Þetta er fríverslunarsamningur við Ísrael og það eru ísraelsk stjórnvöld sem hafa náttúrlega öll ráð í hendi sinni með þetta mál.

Þingmaðurinn sagði að það væri ekki nýr blettur á okkar sæmd þó við gerðum svona samning. Við hefðum hingað til stundað viðskipti við ýmsar þjóðir sem hafa fótumtroðið mannréttindi og var væntanlega vísað þá til Austur-Evrópu og Sovétríkjanna fyrrum reikna ég með. Það kann vel að vera að það væri ekki nýr blettur á okkar sæmd en það er náttúrlega himinn og haf sem skilur að fríverslunarsamning og svo viðskiptabann. Það er himinn og haf sem skilur þar á milli. Að gera fríverslunarsamning hefur mikla pólitíska þýðingu fyrir þann sem fær samninginn og Ísraelsmenn hafa auðvitað notað samninginn sem þeir hafa haft við Bandaríkjamenn um langt árabil. Það er ekki nýtt að Bandaríkjamenn hafi haft fríverslunarsamning við Ísrael.

Þingmaðurinn spurði: Hvað er í okkar valdi? Í okkar valdi er að eiga viðskipti, hafa áhrif með því að stofna til viðskipta.

Ísraelsmenn hafa ekki verið í neinni einangrun, við höfum verið í miklum samskiptum við allar vestrænar þjóðir, við höfum verið í miklum samskiptum við Ísraelsmenn. Ég hef ekki séð að þeir hafi tekið upp neitt betri hætti við það. Hvernig á slíkur samningur að gera það að verkum að þeir taki þá upp betri hætti? Ég vil gjarnan fá einhverja útlistun á því.

Þá sagði þingmaðurinn að við ættum ekki að troða lífsháttum upp á þjóðir annarra heimsálfa. Mannréttindi eru ekki afstæð. Þau eru ekki bara spurning um lífshætti, þau eru ekki afstæð mannréttindin. Þjóðir heimsins verða að koma sér saman um ákveðin grundvallarmannréttindi sem við gerum kröfu til að allar þjóðir standi við, eigi þess þær nokkurn kost. Það er ekki hægt að bjóða upp á einhverja afstæðishyggju í þeim málum, þá veit ég ekki hvað menn eru að gera í stofnunum eins og í Evrópuráðinu og annars staðar ef það á að vera boðlegt.

Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. Framferði Ísraels hefur hlotið almenna fordæmingu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna en ísraelsk stjórnvöld hafa skellt skollaeyrum við öllum samþykktum þeirra. Fyrir liggja skýlaus brot Ísraelsstjórnar á alþjóðasamningum um mannréttindi og vernd óbreyttra borgara á stríðstímum. Á síðasta ári steig Ísraelsstjórn enn eitt óheillaskref í samskiptum við Palestínumenn þegar á fimmta hundrað óbreyttra borgara voru reknir úr landi yfir í einskismannsland.

Alþingi ályktaði um deilur Ísraels og Palestínumanna 18. maí 1989 þar sem þingið leggur áherslu á að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og rétt palestínskra flóttamanna til að snúa aftur til fyrri heimkynna. Ljóst er að engar forsendur eru til þess fyrir Palestínumenn að hagnýta sér ákvæði fyrirliggjandi fríverslunarsamnings eða þess samnings sem hér er gerð tillaga um og ákvæði 24. gr. samningsins um undanþágur af öryggisástæðum en þær veita ísraelskum stjórnvöldum svigrúm til geðþóttaákvarðana. Hér ætti ekki að liggja fyrir sú tillaga sem nú eru greidd atkvæði um heldur tillaga um það að þingið álykti um að heimila ríkisstjórninni að standa að efnahagslegum refsiaðgerðum gegn Ísrael. Ég segi nei.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Virðulegur forseti. Ef þessi þáltill. verður samþykkt þá eru Íslendingar að gera skuldbindandi viðskiptasamning eða fríverslunarsamning við Ísraelsríki sem er ríki sem byggir á kynþáttaaðskilnaðarstefnu, sem er ríki sem hefur hernumið stór landsvæði byggð Palestínumönnum og innlimað í ríki sitt, ríki sem hefur gerst brotlegt við Genfarsáttmálann um vernd óbreyttra borgara á stríðstímum, ríki sem hefur gerst brotlegt við fjölmargar samþykktir Sameinuðu þjóðanna, ríki sem hefur ástundað mannréttindabrot og ríki sem mun eftir sem áður hafa öll tök á að hindra frjáls viðskipti Palestínumanna bæði innan landamæra og við umheiminn. Ég segi því nei.