Þingmannanefnd Fríverslunarsamtaka Evrópu 1992
Ríkisstjórn
Stjórnarandstaða
Tímalína umræðunnar
Páll Pétursson: Frú forseti. Formaður sendinefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, er utan þings sem stendur og varamaður situr fyrir hann þannig að hann er ekki í aðstöðu til þess að mæla fyrir þessari skýrslu og mun ég því segja nokkur orð í fjarveru hans. En Vilhjálmur Egilsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., hefði að sjálfsögðu mælt fyrir þeirri skýrslu sem prentuð er á þskj. 672, þar sem greint er frá starfsemi Íslandsdeildar þingmannanefndar Fríverslunarsamtakanna. Vilhjálmur…
Páll Pétursson: Frú forseti. Formaður sendinefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, er utan þings sem stendur og varamaður situr fyrir hann þannig að hann er ekki í aðstöðu til þess að mæla fyrir þessari skýrslu og mun ég því segja nokkur orð í fjarveru hans. En Vilhjálmur Egilsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., hefði að sjálfsögðu mælt fyrir þeirri skýrslu sem prentuð er á þskj. 672, þar sem greint er frá starfsemi Íslandsdeildar þingmannanefndar Fríverslunarsamtakanna. Vilhjálmur gegndi stöðu formanns þingmannanefndar EFTA fram í júní 1992 og þá hafði hann gegnt því embætti í eitt ár. Nú á hann sæti í forsætisnefnd þingmannanefndarinnar sem formaður sendinefndarinnar og fráfarandi formaður EFTA-þingmannanefndarinnar.
Hvert EFTA-ríki hefur mátt senda fimm aðalmenn og tvo áheyrnarfulltrúa á fundi þingmannanefndarinnar þótt Íslandsdeildin hafi ekki alla jafna nýtt þessa heimild til fulls. Á vegum þingmannanefndarinnar starfa þrír vinnuhópar auk dagskrárnefndar. Í vinnuhóp um fjármál situr Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og til vara Guðrún Helgadóttir, í vinnuhóp um landbúnað og sjávarútveg situr Eyjólfur Konráð Jónsson og til vara Páll Pétursson, í vinnuhóp um umhverfismál situr Páll Pétursson en til vara Össur Skarphéðinsson.
Umsvif og starfsemi á árinu báru merki þess aukna vægis sem þingmannanefnd EFTA hefur öðlast innan EFTA á undanförnum árum. Meginverkefni nefndarinnar á árinu 1992 var að fylgjast með framvindu mála varðandi samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og vinna að undirbúningi að skipun þingmannanefndar EES í samvinnu við þingmenn Evrópuþingsins auk þess að treysta og auka samstarfið við þingmenn ríkja Mið- og Austur-Evrópu sem EFTA á samskipti við.
Ég mun, frú forseti, ekki fara mikið nánar út í það sem stendur á þessu þskj. þar sem greint er frá starfsemi hinna einstöku nefnda en vil láta það koma fram að ég tel að formaður sendinefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, hafi sinnt formennskunni af dugnaði og mikilli ábyrgðartilfinningu og kann ég honum bestu þakkir fyrir, svo og öðrum nefndarmönnum sem þar hafa starfað.
Ég verð þó að játa að þessi starfsvettvangur hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum. Ég er kannski ekki mjög reyndur í erlendu samstarfi en hef þó aðeins komið þar að og mér finnst þetta samstarf t.d. ákaflega ólíkt Norðurlandaráði. Þarna er miklu minna frumkvæði hinna einstöku þingmanna. Þetta eru miklu léttvægari sendinefndir en þær sem starfa í Norðurlandaráði og starfið allt með minni glæsibrag en hefur verið hjá Norðurlandaráði fram að þessu.
Þá kunna menn að spyrja: Er eftirsóknarvert eða ástæða til fyrir Alþingi að vera að gera út sendinefnd á slíkan vettvang? Ég tel það óhjákvæmilegt og það er mjög fróðlegt að kynnast viðhorfum erlendra þingmanna sem við eigum í samstarfi við og jafnframt að heyra hvað kontóristarnir eru að bauka. Því satt að segja finnst mér þetta evrópska samstarf markast mjög af því að þingmennirnir eru áhrifalitlir. Ég held að ráðherrarnir séu áhrifalitlir líka í þessu samstarfi og fyrst og fremst starfsmennirnir eða apparatið sem gengur með einhverjum hætti af sjálfu sér en það er nauðsynlegt fyrir þingmennina að reyna að fá einhverja nasasjón af því hvað kontóristarnir ætla að láta okkur gera að nafninu til.
Mikið af starfi þessa árs í þingmannanefndinni markaðist af fæðingarhríðum Evrópsks efnahagssvæðis. Ég vil láta það koma fram að í þingmannanefndinni var það viðhorf mikils meiri hluta þingmanna að mikilvægt væri að mynda þetta Evrópska efnahagssvæði og þar fundust margir baráttumenn fyrir því þó þar eigi ekki allir þingmenn áskilið mál.
Eins og greinir í þskj. höfum við átt nokkurt samstarf við þingmenn frá Evrópubandalaginu. Þar finnst mér aftur mikið tómlæti ríkja varðandi myndun Evrópsks efnahagssvæðis. Það hefur farið mikill tími í það hjá nefndinni að reyna að fá form á framtíðarsamstarf þingmanna á Evrópsku efnahagssvæði. Samkvæmt samningnum er hugmynd um 66 fulltrúa í þingmannanefnd, sameiginlegri þingmannanefnd EFTA-ríkjanna og EB, þ.e. 33 frá EFTA og 33 frá EB. Drög höfðu verið gerð að samkomulagi um að Austurríki, Svíþjóð og Sviss hefðu sex hvert af þessum EFTA-fulltrúum, Finnland fimm og Noregur fimm, Liechtenstein tvo og Ísland þrjá. Þ.e. hlutur okkar rýrnaði frá núverandi EFTA-nefnd niður í þrjá. Síðan gerðist það, eins og menn vita, að Sviss gekk úr skaftinu og tekur ekki þátt í Evrópsku efnahagssvæði og sem afleiðing þar af hefur innganga Liechtenstein í efnahagssvæðið frestast. Þá var verkefnið að koma sér saman um skiptingu á þeim fulltrúum sem losnuðu við fráhvarf Sviss. Það hefur orðið um þetta töluvert mikil togstreita sem mig langar til að greina þingheimi frá, með leyfi forseta.
Þar er fyrst að tillögugerð var uppi um nokkra valkosti í þessu sambandi og þeir gengu yfirleitt út á það að Ísland yrði sett hjá og hin löndin skiptu sætum Sviss á milli sín. Þessi tillaga vakti náttúrlega engan fögnuð í íslensku sendinefndinni og formaður sendinefndarinnar, Vilhjálmur Egilsson, mótmælti þessu kröftuglega og hlaut til þess að sjálfsögðu stuðning allrar sendinefndarinnar.
Þann 7. mars héldu formenn sendinefndanna síðan fund og gerðu tillögu um að deila þessum sætum Sviss þannig niður að Austurríki fengi átta, Svíþjóð átta, Finnland og Noregur sex eða sjö til skiptisog Ísland hefði fjögur og tóku þá með í reikninginn sæti Liechtenstein sem væntanlega verður síðar aðili að Evrópsku efnahagssvæði.
Við þessa tillögu, sem við Íslendingar gátum ágætlega sætt okkur við, kom samt fyrirvari frá formanni finnsku sendinefndarinnar, sem heitir Jörn Donner. Þetta var lagt fyrir fund EFTA-nefndarinnar þann 8. mars í Genf og er skemmst frá því að segja að þar var gjörsamlega keyrt yfir okkur þrátt fyrir einarða baráttu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og stuðnings sendinefndar Íslands við hann.
Mér þótti fyrir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson náði ekki að hafa nein áhrif á niðurstöðu í þessu Evrópusamstarfi jafnvel þó hann væri dyggilega studdur af sinni sendinefnd. Það náðist ekki um þetta samkomulag eins og æskilegast hefði verið. Eftir langt þóf var gengið til atkvæða og okkur Íslendingum var ljóst að við yrðum að una þeirri niðurstöðu. Norðmenn höfðu stutt okkur dyggilega, að við fengjum einn af þessum fulltrúum frá Sviss, og en Svíar lögðust hins vegar gegn okkur ásamt Finnum. Austurríkismenn létu ekki uppi sína afstöðu og svo fór að tillaga Noregs sem hljóðaði upp á það að við hefðum fjóra fulltrúa féll en tillaga frá sænskum þingmanni var samþykkt. Það var sem sagt ekki tekið tillit til okkar. Við fáum hins vegar tímabundið að manna annað sæti Liechtenstein en það er ósköp lítil sárabót. Gera verður ráð fyrir því að Liechtenstein verði aðili að Evrópsku efnahagssvæði þegar þeir hafa leyst sín tæknilegu vandamál innan skamms.
Nú skiptir það út af fyrir sig ekki meginmáli að mínum dómi hvort við höfum þrjú eða fjögur sæti í þessari nefnd en það er sóma okkar vegna og ástæða til að standa á rétti okkar. Þetta er nokkurt jafnréttismál. Við vorum órétti beittir og kúgaðir af þessum samstarfsaðilum. Ég verð að segja fyrir mig að mér þykir ógeðfellt að láta bera mig atkvæðum og þoli illa yfirgang af því tagi sem þarna var hafður í frammi.
Frú forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Skýrslan liggur fyrir og þingmenn geta kynnt sér hana eftir því sem þeir vilja. Mér finnst hins vegar mikið umhugsunarefni og mikið áhyggjuefni að ríkisstjórn Íslands og sá þingmeirihluti sem hana styður skuli vera jafnákafur að sökkva okkur niður í þetta Evrópusamstarf og raun ber vitni því í Evrópubandalaginu og evrópska samstarfi er allt í vandræðum. Þar er atvinnuleysi og hagvöxtur enginn, efnahagsástand dökkt og pólitískt andrúmsloft leiðinlegt og mér er óskiljanlegur sá ákafi sem ríkisstjórnin sýnir í að tengjast þessu svæði sem nánustum böndum. Læt ég máli mínu lokið, frú forseti.
Guðrún Helgadóttir: Frú forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar því sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur sagt í fjarveru virðulegs formanns nefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns um það að samstarf í nefndinni hefur verið með ágætum og enginn getur annað sagt en að formaður nefndarinnar hafi unnið af ýtrustu samviskusemi. En ég vil einnig taka undir það með síðasta ræðumanni að þessi störf eru satt að segja ekki sérlega skemmtileg. Þeir fundir sem ég hef…
Guðrún Helgadóttir: Frú forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar því sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur sagt í fjarveru virðulegs formanns nefndarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v.
Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns um það að samstarf í nefndinni hefur verið með ágætum og enginn getur annað sagt en að formaður nefndarinnar hafi unnið af ýtrustu samviskusemi. En ég vil einnig taka undir það með síðasta ræðumanni að þessi störf eru satt að segja ekki sérlega skemmtileg. Þeir fundir sem ég hef sótt í þessari ágætu nefnd hafa farið í það að ræða hvernig næsti fundur skuli fara fram og allt starf nefndarinnar hefur einkennst af þeirri óvissu sem ríkir í þessum málum. Svo dæmi séu tekin þá sóttum við um helgina, hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og ég, fund í fjárhagsnefnd og sá fundur snerist um það að hleypa upp öllum fjárhagsáætlunum EFTA-ríkjanna vegna þess að nú þarf að leggja drög að því að flytja eftirlitsstofnunina væntanlegu, sem þegar var búið að vinna að, yfir til Brussel eftir að Sviss hætti við að vera með í þessu starfi.
Annað kom fram þar, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. vissi kannski ekki um þar sem hann sat ekki þann fund. Á þeim fundi drógu menn mjög í efa að Liechtenstein gæti yfir höfuð komið inn í þetta samstarf jafnvel þó þeir næðu einhverjum samningum við Sviss. Það yrði afar erfitt fyrir þá að vera með bæði tvíhliða samning og vera innan EES-samningsins. Þar töluðu menn því af töluverðum efasemdum um að það yrði nokkurn tímann að veruleika.
Síðan eru Spánverjar sí og æ að hleypa hrolli í menn vegna yfirlýsinga sinna. Þetta sýnist því allt vera í óttalegri óvissu. Fundi okkar í þessari nefnd lauk með því að við spurðum, eftir að hafa rætt þessa flutninga eftirlitsstofnunarinnar frá Genf hvað yrði svo ef ekkert yrði af neinum samningi og þá ypptu menn bara öxlum. Það er bara út í blámanum hvort eitthvað af þessu öllu verður.
Þetta eru satt best að segja, frú forseti, sérkennilegustu erlend samskipti sem ég hef tekið þátt í. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Norðurl. v. vegna þess að ég átti einnig sæti í Norðurlandaráði á sama tíma og hann að það voru harla ólík erlend samskipti. Úrslit atkvæðagreiðslunnar sem þurfti að fara fram um hlut Íslendinga í samstarfsnefndinni, eða ,,Joint Committee``, sýndu ekkert annað sem það sem við höfum alltaf vitað að hinir smáu verða yfirbugaðir af hinum stóru og menn skeyta ekki um skömm né heiður þegar kemur að því. Þetta kom okkur svo sem ekkert á óvart þó við reyndum á skandinavískan og lýðræðislegan máta að sækjast eftir að hafa þessi fjögur sæti. En ég tek undir það með síðasta ræðumanni líka að ég held það skipti ekki ýkja miklu máli. Það var meira þjóðarsómi sem við vorum að verja heldur en einlægur áhugi á að við yrðum sem flest þarna.
Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessa skýrslu og ítreka að þrátt fyrir alla þessa erfiðleika hefur nefndin svo sannarlega reynt að vinna af heilindum saman eins og vera ber á erlendum vettvangi. Þó við séum með ólíkar skoðanir á tilganginum með þessu öllu saman þá höfum við unnið vel með formanni okkar og er ekkert nema gott um það að segja. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.
Kristín Ástgeirsdóttir(andsvar): Virðulegi forseti. Það vekur nokkra furðu að heyra í fulltrúum þessarar ágætu nefndar hve þeim þykir þetta starf ómerkilegt og gott ef ekki leiðinlegt sem á sér stað á þessum vettvangi. Það hljóta að vakna spurningar um það hvort það sé yfir höfuð nauðsynlegt að taka þátt í þessu starfi og hvort ekki sé betra að hlífa þingmönnum við þessum leiðindum og ósigrum og spara þar með fé á vegum Alþingis. En ég spyr í fullri alvöru: Er ástæða til að taka þátt í þessu…
Kristín Ástgeirsdóttir(andsvar): Virðulegi forseti. Það vekur nokkra furðu að heyra í fulltrúum þessarar ágætu nefndar hve þeim þykir þetta starf ómerkilegt og gott ef ekki leiðinlegt sem á sér stað á þessum vettvangi. Það hljóta að vakna spurningar um það hvort það sé yfir höfuð nauðsynlegt að taka þátt í þessu starfi og hvort ekki sé betra að hlífa þingmönnum við þessum leiðindum og ósigrum og spara þar með fé á vegum Alþingis. En ég spyr í fullri alvöru: Er ástæða til að taka þátt í þessu samstarfi ef þingmenn eru þeirrar skoðunar að það skili harla litlu?
Guðrún Helgadóttir(andsvar): Frú forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að Alþingi taki þátt í þessu. Annað er auðvitað ekki hægt úr því að búið er að koma sér í þetta. Ég held að það skipti ekki miklu þó einhverjir aðrir þingmenn sinntu þessum störfum. Ég held að þau væru í jafnmikilli óvissu hver svo sem sinnti þeim. Hv. 18. þm. Reykv. getur svo sem rætt um það við hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hvort henni finnst þetta mjög gefandi starf. Það er alveg hárrétt sem kom…
Guðrún Helgadóttir(andsvar): Frú forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að Alþingi taki þátt í þessu. Annað er auðvitað ekki hægt úr því að búið er að koma sér í þetta. Ég held að það skipti ekki miklu þó einhverjir aðrir þingmenn sinntu þessum störfum. Ég held að þau væru í jafnmikilli óvissu hver svo sem sinnti þeim. Hv. 18. þm. Reykv. getur svo sem rætt um það við hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hvort henni finnst þetta mjög gefandi starf.
Það er alveg hárrétt sem kom fram í fyrstu ræðu áðan að þingmenn hafa sáralítil áhrif á það sem þarna er að gerast. Þetta er embættismannakerfi og verður það þar sem allt er einhvern veginn fyrir fram lagt fyrir fundina og litlar breytingar mögulegar á því. Ég hef sagt það áður og segi það enn að ég held að það fari fyrir Efnahagsbandalaginu og afsprengi þess eins og Sovétríkjunum, hvort tveggja deyr úr leiðindum.
Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. Þessi skýrsla sem hér hefur verið mælt fyrir af varaformanni eða staðgengli formanns nefndarinnar . . . (Gripið fram í:Það er enginn varaformaður.) Það er enginn varformaður en af hv. þm. Páli Péturssyni gefur tilefni til þess að ræða ögn þau mál sem tengjast þessu samstarfi, formi þess og innihaldi. Ég tel það góðra gjalda vert að það komi skýrsla og það komi árlega skýrslur frá þeim nefndum sem Alþingi kýs til starfa á alþjóðvettvangi og því góður…
Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. Þessi skýrsla sem hér hefur verið mælt fyrir af varaformanni eða staðgengli formanns nefndarinnar . . . (Gripið fram í:Það er enginn varaformaður.) Það er enginn varformaður en af hv. þm. Páli Péturssyni gefur tilefni til þess að ræða ögn þau mál sem tengjast þessu samstarfi, formi þess og innihaldi. Ég tel það góðra gjalda vert að það komi skýrsla og það komi árlega skýrslur frá þeim nefndum sem Alþingi kýs til starfa á alþjóðvettvangi og því góður siður að þetta sé hér á dagskrá. Það var þannig til skamms tíma að aðeins voru tveir þingmenn virkir í þessum EFTA-nefndum og voru takmarkaðar fregnir af þeim vettvangi árum saman en það voru Sjálfstfl. og Alþfl., sem skiptu þessu alþjóðasamstarfi bróðurlega á milli sín um alllangt skeið. Ég er ekki að sakast við þá flokka. Það hefur vafalaust verið með þegjandi samkomulagi annarra þingflokka. Ég held að ég hafi vakið athygli á því fyrir einum tveimur árum síðan að þetta væri dálítið einkennilegt hvernig háttað væri samstarfinu í hinni svokölluðu EFTA-nefnd að þessu leyti. Á þessu hefur orðið breyting og nú eru allir flokkar sem með einhverjum hætti taka þátt í starfi nefndarinnar þó við beitum þar ekki heimildum að fullu um jafnræði varðandi þátttöku við önnur EFTA-ríki varðandi starfið sjálft. Það má heyra á þeim fulltrúum sem hér hafa mætt að það sé ekki eftir mjög miklu að slægjast.
Ég tek orð þeirra gild sem þetta votta og geri ráð fyrir að þarna sé í rauninni ekki hægt að þoka miklu til leiðar fyrir Íslands hönd. En auðvitað þurfum við að vera vakandi á slíkum vettvangi hverju sinni og hverju nafni sem hann nefnist á meðan landið er þátttakandi í viðkomandi samtökum, um það er engin spurning.
Varðandi form skýrslunnar þá er dálítið óljóst yfir hvaða tíma þessi skýrslugjöf nær. En væntanlega er henni ætlað að taka við af þeirri síðustu skýrslu sem lögð var fyrir af hálfu nefndarinnar. Henni lýkur í rauninni í desembermánuði ef ég hef litið rétt á dagsetingar hér. Það kemur sem sagt ekki fram það sem bætt var úr hér af hv. 1. þm. Norðurl. v. sem rakti gang mála nú alveg upp á síðkastið í sambandi við þennan þingmannavettvang fyrirhugaðs Evrópsks efnahagssvæðis, sem hefur verið eitt aðalviðfangsefnið að mér skilst í þessu þingmannasamstarfi EFTA og Evrópubandalagsins og verið tekist þar á um hluti nokkuð. Það var gott að fá þessar viðbótarupplýsingar. En það var eitt sem ég vil spyrja um sérstaklega í þessu sambandi og það er um sjálfstæðan þingmannavettvang EFTA, hvernig þeim málum víkur við, hvort það sé sjálfgefið að þarna verði um tvær nefndir að ræða sem mér sýnist stefna í ef Evrópskt efnahagssvæði verður að veruleika sem auðvitað er ekki ráðið enn sem komið er. Sviss hefur dregið sig út úr en er enn EFTA-ríki og Liechtenstein er úti enn sem komið er og er enn þá í EFTA-samtökunum. Hvernig víkur þessu við? Verður sem sagt sjálfstæð þingmannanefnd EFTA starfandi og önnur sjálfstæð EES þingmannasendinefnd af hálfu Alþingis ef EES-samningurinn verður staðfestur og kemst á? Um þetta væri gott að fá vitneskju og hvaða viðhorf ríkja í þeim efnum.
Það er auðvitað svo að þessi þingmannasamkoma sem ráðgert er að tengist EES-samningnum og því starfi sem fer fram undir hans hatti, skiptir ekki miklu máli í raun, vegna þess að þar er eingöngu um upplýsingastarf að ræða, upplýsingagjöf og þá kannski óbeina ráðgjöf af hálfu þingmanna, en valdið er ekkert. Það er svo sem ekki að undra þegar málum er þannig fyrir komið í sjálfu Evrópubandalaginu að þingmannasamkunda Evrópubandalagsins hefur lítið að segja nema í algerum undantekningartilvikum, aðeins varðandi fjármál og varðandi viðbótarsamninga nýrra ríkja. Það er eina viðfangsefni Evrópuþingsins þar sem þingið getur gert sig í raun gildandi, þó það geti hreyft eða óskað eftir breytingum á framkomnum lögum. Þetta er auðvitað allt saman umhugsunarefni en ég ætla ekki að ræða það frekar sérstaklega hér.
Í lok þessarar skýrslu er vikið að annarri starfsemi. Þar er greint frá því að innan Evrópuþingsins starfar svokallaður kengúruhópur, The Kangaroo Group, The Movement for Free Movement, sem vinnur að frjálsum flutningum á sem flestum sviðum innan Evrópu. Mér finnst þetta sérkennilegt, virðulegur forseti, sérkennileg lýsing á þessum hópi sem þarna er að starfi, þessum kengúruhópi. Ég vil spyrja hv. 1. þm. Norðurl. v., sem er helst til svara af þeim sem hér eru viðstaddir í þingsal, nánar um þennan hóp sem vinnur að frjálsum flutningum á sem flestum sviðum, Movement for Free Movement. Ég hef grun um að þessi farandhópur, áhugahópur um flutninga á öllum sviðum, ætli að halda ráðstefnu eigi litla hér á Íslandi innan ekki langs tíma. Mér hefur skilist að þetta sé svona sá liðsafnaður sem hefur mestan áhuga á því að gera veldi Evrópubandalagsins sem mest og Rómarsamningsins og færa út kvíar Evrópubandalagsins. Það er kannski táknrænt að þessi kengúruhópur ætlar að nema land hér á landi með ráðstefnu ef ég hef numið það rétt sem einhvern tímann fló fyrir í fregnum í vetur. Ég vil inna fulltrúa úr EFTA-nefndinni eftir þessu af því að það er hér fjallað um þennan hóp í skýrslu þeirra. Með hvaða hætti Ísland eða EFTA-þingmannanefndin tengist þessum kengúruhópi, hvaða Íslendingar það eru sem koma við sögu á þessu fyrirhugaða þingi kengúruhópsins hér á landi að vori. Það væri æskilegt að fá einhverja vitneskju um það og að hverju er stefnt með þessu fundahaldi.
En ég vildi sem sagt leyfa mér að bera þessa fyrirspurn hér fram þó formaður nefndarinnar sé hér ekki til svara en ég treysti hv. 1. þm. Norðurl. v., að svara þeim fyrirspurnum sem ég hef borið fram eftir því sem hann telur sér fært.
Páll Pétursson: Frú forseti. Ég mun reyna að svara sumu af því sem hv. 4. þm. Austurl. spurði um. Þá er það fyrst að ég lít svo á að Íslendingar hafi verið jafnsettir öðrum EFTA-þjóðum í því þingmannasamstarfi sem ég hef tekið þátt í fram að þessu innan EFTA. Þ.e. við höfum átt rétt á að senda fimm fulltrúa eins og hin ríkin. Og við höfum mæst þar algerlega á jafnréttisgrundvelli. Það hefur ekkert hallað á okkur í þeim samskiptum. Hins vegar höfum við af sparnaðarástæðum ákveðið það innan…
Páll Pétursson: Frú forseti. Ég mun reyna að svara sumu af því sem hv. 4. þm. Austurl. spurði um. Þá er það fyrst að ég lít svo á að Íslendingar hafi verið jafnsettir öðrum EFTA-þjóðum í því þingmannasamstarfi sem ég hef tekið þátt í fram að þessu innan EFTA. Þ.e. við höfum átt rétt á að senda fimm fulltrúa eins og hin ríkin. Og við höfum mæst þar algerlega á jafnréttisgrundvelli. Það hefur ekkert hallað á okkur í þeim samskiptum. Hins vegar höfum við af sparnaðarástæðum ákveðið það innan sendinefndarinnar að fylla ekki öll þessi sæti þegar lítið hefur verið um að vera og ekki hafa verið svo afdrifaríkar ákvarðanatökur fram undan. Atkvæði hafa ekki verið greidd þarna fyrr en núna og þá vildi nú svo til að við vorum með fullmannaða sendinefnd. En það er bara af sparnaðarástæðum sem við höfum setið heima eða ekki nema sumir farið þegar fundir hafa verið haldnir.
Um nauðsyn þessa samstarfs vil ég að gefnu tilefni endurtaka það sem ég sagði hér áðan að ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt fyrir Alþingi og þá þingflokkana sem slíka að fá veður af því hvað kontóristarnir ætla að gera í framtíðinni og það er í mínum augum gildi þessa samstarfs. Auðvitað eru persónuleg kynni manna af ólíkum þjóðernum líka mjög mikilvæg og gerir öll samskipti liprari ef menn kannast hverjir við aðra. Og það er líka gagnlegt. Við fáum þarna iðulega fróðlegar ræður um gang mála frá embættismönnum og ég tel mikinn feng í því að þær eru kannski ekki nákvæmlega í takt við það og sennilega réttari heldur en ýmsar upplýsingar sem við höfum fyrir satt hér heima. Þ.e. veröldin lítur talsvert mikið öðruvísi út í huga þessara fyrirlesara eða þegar þeir eru að greina frá þróun mála heldur en þegar við erum að frétta úr fjölmiðlum eða frá ráðamönnum um hvernig hlutirnir gangi fyrir sig.
Varðandi tímasetningu skýrslunnar þá er hún um árið 1992. Og það var alls ekki við því að búast að hún mundi ná yfir það sem gerðist á fundi 8. mars, þá var meira að segja búið að prenta hana og leggja hana hér fram. En ég taldi eðlilegt að láta það fljóta með hér í umræðunni af því að það er nýskeð og greina þingmönnum frá því sem gerðist á þessum fundi því það hefur ekki verið gert með formlegum hætti fyrr.
Varðandi spurninguna um hvað yrði um þingmannasamstarf EFTA sem slíkt eftir að sameiginlega nefndin hefur tekið til starfa þá er það atriði sem ekki hefur verið rætt svo ég viti til. Nú má segja að við séum eiginlega að verða aðilar að tvennum samtökum. Annars vegar Evrópsku efnahagssvæði en samt sem áður verður EFTA til í einhverri mynd. Það hafa menn held ég ekki enn þá komið sér niður á. Sviss verður áfram EFTA-þjóð, Sviss hefur ekki gengið úr EFTA þótt það gerðist ekki aðili að Evrópsku efnahagssvæði og svo er og um Liechtenstein. EFTA hefur talsverð samskipti austur á bóginn til Austur-Evrópuríkjanna og það er hægt að hugsa sér að það haldi áfram en um þingmannasamstarf hefur ekki verið rætt enda var ekki gert ráð fyrir öðru í þessum hóp en Sviss yrði aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Þannig að það kemur upp ný staða 6. des. þegar Sviss fellir inngönguna í Evrópskt efnahagssvæði. Þetta er mál sem er allt í lausu lofti enn þá eftir því sem ég best veit.
Hv. þm. spurði um kengúruhópinn. Ég er ekki rétti maðurinn til að svara honum ítarlega þar um. Kengúruhópurinn er samtök innan Evrópuþingsins, að mér skilst frjáls samtök áhugamanna um málefni. Ég kann ekki við þetta nafn, The Movement for Free Movement, en þetta eru miklir frjálshyggjumenn. Svo vildi til að þingmönnum EFTA-nefndarinnar barst boð um að sitja ráðstefnu í París á sl. vori um orkumál sem þessi hópur efndi til. Við Vilhjálmur Egilsson þágum þetta boð. Þetta var töluvert fróðlegur fundur og þeir höfðu fengið ýmsa fyrirlesara til að ræða um orkumál. Ég er alveg sannfærður um að hv. 4. þm. Austurl. hefði haft ánægju af að vera á þessum fundi og afla sér þar mikils fróðleiks eða hlusta á þá fyrirlestra sem þarna voru. Þarna voru pótentátar úr ýmsum orkugeirum sem lýstu sínum viðhorfum til orkumála. Ég verð nú að játa það að ýmislegt gekk alveg yfir mig af því sem ég heyrði þarna á þessari ráðstefnu. Ég hef komið til Póllands og ég veit af því að í héraðinu í kringum borgina Katowice þar sem eru aðalkolanámur Pólverja er bókstaflega orðið helvíti á jörð. Þar er barnadauði óskaplegur, vanskapanaður og heilsufar orðið þannig að það er alveg augljóst mál að þarna er ólíft, beinlínis stórhættulegt að vera. Yfirmaður kolamála í Katowice hélt ræðu á þessari orkumálaráðstefnu og hann taldi að það væri alger fjarstæða, alger fjarstæða að stíla upp á aðra orkugjafa en kol, auðvitað væru kolin langbesti orkugjafinn. Þarna voru ,,kjarnorku``-karlar sem fluttu erindi líka sem gengu í þá átt að það væri enginn orkugjafi sem þjónaði mannkyninu af þvílíkri dyggð og væri jafnhollur og góður og kjarnorkan. Það var eitt sem þeir voru sammála um að gleyma á ráðstefnunni, það var vatnsorka og jarðhiti. Það hvarf alveg í skuggann af hagsmunum olíuiðnaðarins, kolaiðnaðarins og kjarnorkuiðnaðarins.
Ég hef frétt af því að þessi hópur Evrópuþingsins hafi ákveðið að efna til ráðstefnu hér á Íslandi í vor. Ég hef ekki tekið neinn þátt í undirbúning þeirrar ráðstefnu að sjálfsögðu þar sem ég er ekki í Evrópubandalaginu og veit ósköp lítið um þennan fund. Ég hef þó séð dagskrá að honum en er ekki með hana handbæra og er ekki viss um að ég muni hana en það eru margir fyrirlesarar og þó nokkuð þekktir sem þar eru til kynntir. Viðfangsefni þessa fundar sem Evrópubandalagsþingmenn efna til, er stækkun Evrópubandalagsins til norðurs. Þess er getið sérstaklega að Reykjavík sé valin sem fundarstaður og þetta sé í fyrsta sinn í sögu Evrópubandalagsins sem það efni til slíks fundar utan núverandi endimarka sinna. Þ.e. að landvinningar Evrópubandalagsins, þeir hafa hingað til haldið sig við sína núverandi landvinninga. Kann að vera að þetta boði ekki gott. En við bíðum og sjáum hvað setur og ég hef hugsað mér að fara ef ég hef tækifæri til og hlýða á þá fyrirlesara sem þarna koma á Hótel Sögu í vor eða hvar sem þeir ætla að hittast hér í Reykjavík. Ég býst við að ég eigi eftir að verða ekki minna hissa heldur en þegar ég var að hlusta á kolakarlinn frá Katowice.
Hjörleifur Guttormsson(andsvar): Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir greið svör til að svala forvitni minni um þessi efni sem óljós eru. En eftir þær upplýsingar sem hér komu fram þá liggur það fyrir að fullkomin óvissa er um frekara samstarf þingmanna á vettvangi EFTA. Það þykja mér nokkur tíðindi vegna þess að þau samtök eru vissulega áfram við lýði og ekki hefur heyrst um að það ætti að slá þau af. Þau eiga samskipti í austurátt og víðar og er kannski möguleiki að halda uppi víðara…
Hjörleifur Guttormsson(andsvar): Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir greið svör til að svala forvitni minni um þessi efni sem óljós eru. En eftir þær upplýsingar sem hér komu fram þá liggur það fyrir að fullkomin óvissa er um frekara samstarf þingmanna á vettvangi EFTA. Það þykja mér nokkur tíðindi vegna þess að þau samtök eru vissulega áfram við lýði og ekki hefur heyrst um að það ætti að slá þau af. Þau eiga samskipti í austurátt og víðar og er kannski möguleiki að halda uppi víðara samstarfi í sambandi við fríverslunarmál í gegnum þau samtök heldur en gefst innan Evrópsks efnahagssvæðis ef af því verður. Ég vil hvetja þá þingmenn sem eru í EFTA-nefndinni nú til þess að taka þetta mál til umræðu hið fyrsta til þess að það verði ljóst í hvað stefnir í þessum efnum. Í rauninni er það mjög illt til þess að vita sem hér var upplýst í sambandi við það hvernig keyrt er yfir Ísland í sambandi við þetta EES-samstarf og boðar það út af fyrir sig ekki gott.
Það var fróðlegt að heyra um fundarefni frá fundi kengúruhópsins á vordögum, en hv. þm. sagði ekkert um þátttöku Íslands í þeirri dagskrá. Eru einhverjir Íslendingar sem taka þátt í þessum trúboðssamkomum um landvinninga Evrópubandalagsins í norðurátt og hvernig tengist Ísland ráðstefnuhaldi þessara samtaka, The Movement for Free Movement?
Páll Pétursson(andsvar): Frú forseti. Ég er ekki rétti maðurinn til þess að svara þessu vegna þess að það er nokkuð um liðið síðan ég sá dagskrá þessarar ráðstefnu. Hún er kostuð af Evrópuþinginu eða Evrópubandalaginu með einhverjum hætti. Ég held að Íslendingar eigi ekki að bera af henni kostnað nema einhver matarboð munu vera eða einhver risna frá Íslands hendi. Nú man ég ekki hér og nú hverjir voru íslenskir fyrirlesarar þarna en ég man nokkurra Íslendinga var getið í þessari upptalningu.…
Páll Pétursson(andsvar): Frú forseti. Ég er ekki rétti maðurinn til þess að svara þessu vegna þess að það er nokkuð um liðið síðan ég sá dagskrá þessarar ráðstefnu. Hún er kostuð af Evrópuþinginu eða Evrópubandalaginu með einhverjum hætti. Ég held að Íslendingar eigi ekki að bera af henni kostnað nema einhver matarboð munu vera eða einhver risna frá Íslands hendi.
Nú man ég ekki hér og nú hverjir voru íslenskir fyrirlesarar þarna en ég man nokkurra Íslendinga var getið í þessari upptalningu. Sumir þeirra voru gestgjafar og kannski allir. Mig minnir að formaður utanrmn. hafi verið þar nefndur --- það mun ekki vera. En gott ef forsrh. og utanrrh. ætluðu ekki eitthvað að sinna þessum gestum. Ég segi þetta með öllum fyrirvara vegna þess að ég er ekki með þessa skrá með mér handbæra og nokkuð langt síðan ég las hana.