Úrskurður Evrópudómstólsins um EES-samninginn

Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. EES-skútan svokallaða er á strandstað og að þessu sinni er með öllu óvíst hvort hún muni losna þaðan og komast á flot á ný. Um það ber nánast öllum saman sem um málið fjalla, blöðum vítt um Evrópu, talsmönnum Evrópubandalagsins og EFTA og þó að ekki séu allir á einu máli um túlkanir, þá er óvissan um framhaldið yfirgnæfandi.

Evrópudómstóllinn, EB-dómstóllinn, telur samningsdrögin ómerk og stangast á við Rómarsáttmálann. Samingsaðilar beggja megin við borðið virðast koma af fjöllum. Klögumálin ganga á víxl milli samningsaðila, engar skýrar hugmyndir liggja fyrir um framhald málsins, sumir tala um einfaldar, tæknilegar breytingar á samningnum eins og danski utanríkisráðherrann. Fyrstu viðbrögð aðaltalsmanns EFTA um þessar mundir, utanríkisviðskiptaráðherra Finna, Pertti Salolainen, voru þau að ekki komi til greina að samningaviðræður verði hafnar að nýju. Menn verði að líta á EES-samninginn, segir hann, sem eina heild og ekki verði unnt að breyta einstökum atriðum eins og skipan dómstóls án þess að endurskoða allan samninginn.

Það er auðvitað óhjákvæmilegt að ræða þessa stöðu hér á Alþingi, þótt miklar annir, séu áður en hlé verður gert á störfum þingsins. Utanríkisráðherra Íslands á að taka við forustu EFTA nú um áramótin og gegna henni á fyrri hluta næsta árs og þannig er vandi Íslands sem aðila að þessu máli meiri en ella væri. Það segir sig auðvitað sjálft að þar sem ráðherranum verður ætlað ef á reynir að halda utan um hagsmuni EFTA í heild þá er hannsettur í vanda sem hann er kannski ekki alveg óvanur að sjá framan í þegar hann gegndi slíkri formennsku fyrr á árum, en nú mundi reyna enn frekar á í þessum efnum.

Fulltrúum þingflokka hér á Alþingi þarf auðvitað að gefast færi á að tjá sig um þetta stóra mál í þeirri stöðu sem það er nú. Ég mun hér lýsa mínum viðhorfum til málsins og okkar alþýðubandalagsmanna og bera fram nokkrar spurningar til utanrrh. um viðhorf hans til framvindu mála. Ég minni á að við alþýðubandalagsmenn höfum haft margt við þetta mál að athuga frá því að viðræður hófust um að mynda þetta efnahagssvæði í ársbyrjun 1989 og þingflokkur Alþb. hafði uppi skýra fyrirvara um málið. Ég get vísað til tveggja samþykkta landsfunda flokksins sem gagnrýndi harðlega ýmis efnisatriði þessa fyrirhugaða samnings og sló því ótvírætt föstu að Ísland ætti ekki að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Á því leikur enginn vafi hvað snertir afstöðu Alþb.

Ég mun aðeins minna hér á þrjú atriði sem tengjast þessum samningi. EES-samningurinn með fjórfrelsið gerir Ísland háðara Evrópubandalaginu efnahagslega og pólitískt, háðara en samræmst getur hagsmunum okkar að mínu mati eins og í pottinn er búið. Evrópskt efnahagssvæði væri að líkindum aðeins stundarfyrirbæri og aðild að því auðveldar þeim leikinn sem geta hugsað sér aðild landsins að Evrópubandalaginu. Ísland á að hasla sér völl sem óháð og sjálfstætt ríki til frambúðar og aðild að Evrópubandalaginu á ekki að koma til álita. En nú liggur fyrir dómsniðurstaða Evrópudómstólsins sem skilaði skriflegu áliti eftir fundahöld sl. föstudag og þetta er einróma álit á 52 síðum undirritað af öllum 13 dómurum dómstólsins og eru svör við fyrirspurnum framkvæmdastjórnarinnar sem sendi dómstólnum fyrirspurnir þann 13. ágúst sl. í alllöngu máli og það eru viðbrögð við því sem fram kemur í þessu áliti dómstólsins. Það er réttarkerfið í þessum fyrirhugaða samningi sem dómstóllinn fjallar um og segir í sínu áliti að sé ósamrýmanlegt Rómarsáttmálanum.

Það væri freistandi, virðulegi forseti, að fjalla um ástæðurnar sem dómurinn hefur fyrir áliti sínu. Ég nefni hér fimm atriði í því sambandi.

Réttarkerfið samkvæmt samningnum brýtur að mati dómstólsins í bága við 164. gr. Rómarsamningsins þess efnis að EB-dómstóllinn eigi að tryggja að farið sé að lögum við túlkun og beitingu samnings þessa, þ.e. Rómarsáttmálans. Þetta er einhver allra stysta grein Rómarsáttmálans sem þarna er um að ræða. Hún er 11/2lína og það má segja að ef þetta er aðalfyrirstaðan þá veltir lítil þúfa oft þungu hlassi.

EES-dómstóllinn mun ekki verða bundinn af úrskurðum EB-dómstólsins að mati þeirra 13 dómaranna í Lúxemborg eftir undirskrift EES-samningsins. Samningurinn mun hafa áhrif á túlkun reglna um frjáls viðskipti innan Evrópubandalagsins í framtíðinni og því er réttarkerfi samningsins ekki í samræmi við umrædda 164. gr. Rómarsáttmálans.

Í þriðja lagi er sú tilhögun að EB-dómarar eigi sæti í EES-dómstól talin auka á hættuna fyrir réttarkerfi Evrópubandalagsins. Dómarar EB lenda í þeirri aðstöðu að þurfa að túlka sömu ákvæði eftir mismunandi forsendum og markmiðum eftir því hvort þeir sitja í EB- eða EES-dómstólnum. Með þessu skerðir EES-kerfið sjálfræði EB-dómstólsins.

Í fjórða lagi segir á þessum síðum að EB-dómstólnum sé ætlað að túlka hugtakið ,,samningsaðili`` samkvæmt samningnum og það fer eftir eðli máls hvort samningsaðili af hálfu Evrópubandalagsins er bandalagið í heild sinni eða einstök aðildarríki þess. Þannig mun dómstóllinn geta kveðið á um verkaskiptingu milli Evrópubandalagsins sem heildar og aðildarríkja þess. Með því er sjálfræði EB stofnað í hættu en samkvæmt Rómarsáttmála má aðildarríki ekki vísa deilumálum til annarra en EB-dómstólsins.

Og í fimmta lagi, það síðasta sem ég nefni hér af málsástæðum þótt fleiri séu, að EES-samningurinn væri sem alþjóðasamningur hluti af réttarkerfi Evrópubandalagsins og úrskurðir EES-dómstóls samkvæmt honum væru bindandi fyrir Evrópubandalagið, einnig sjálfan Evrópudómstólinn.

Fleiri atriði eru nefnd í þessu áliti, m.a. ákvæði um forúrskurði sem EFTA-ríki hafa heimild til að leita eftir hjá EB-dómstólnum en án þess að slíkir úrskurðir, sem EB-dómstóllinn fellir, væru bindandi fyrir EFTA-ríkin eða EFTA-dómstóla.

Þá ætla ég að víkja aðeins að því sem hefur valdið mér nokkurri undran og það er hvers vegna álit dómstólsins kom mönnum í opna skjöldu. Ég hélt að það væri á allra vitorði að Evrópudómstóllinn vill vera óháður og á að vera það samkvæmt Rómarsáttmálanum. Hann tekur ekki við pólitískum fyrirmælum framkvæmdastjórnar eða ráðherraráðs EB. Hann telur sig þurfa og eiga að vernda grundvöll Evrópubandalagsins og dæma út frá markmiðum Rómarsamningsins um samruna. Hann lítur á Evrópubandalagið, svo vitnað sé til orða í umsögninni, sem tæki til þess að koma á æ meiri einingu og það var einmitt skref í þá áttina sem verið var að stíga í Maastricht á dögunum með því að þróa Evrópubandalagið enn frekar í átt að ríkisheild. Hugmyndir stjórnmálamanna jafnt innan Evrópubandalagsins og EFTA í þá veru að þeir geti pantað niðurstöðu hjá Evrópudómstólnum ber vott um að þeir hafi ekki lesið sína heimalexíu, hvað þá biblíu Evrópubandalagsins.

Fyrri dómar Evrópudómstólsins, m.a. dómar í litlu máli frá 1977, gátu sagt mönnum hvað í vændum væri og auðvitað áttu samningamenn EFTA ekki síður að gera sér grein fyrir þessu en framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins. Menn verða að þekkja gagnaðila sinn í samningum. Það er EFTA en ekki Evrópubandalagið sem væntanlega telur sig eiga meira í húfi ef EES-samningurinn verður áfram á strandstað og þá á ég við þá sem bera þetta mál fyrir brjósti. Þessi niðurstaða Evrópudómstólsins ætti að vera mönnum, einnig hér á Alþingi, nokkur lexía um það hvers eðlis Evrópubandalagið er og muninn á stofnunum þess, markmiðum og vilja einstakra aðildarríkja. Raunar er vikið að þessu í grein á síðum Morgunblaðsins í dag. Í þessu samhengi vaknar spurningin um stöðu EES-samningsins gagnvart stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, grænu bókinni okkar. Hún er þunn í samanburði við hina stjórnarskrána.

Ég hef oft velt þeirri spurningu fyrir mér hvort þessi samningur standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar og ég leyfði mér að benda á spurningar þar að lútandi í séráliti þegar Evrópustefnunefnd skilaði áliti til Alþingis í skýrslu vorið 1990. Ég tel raunar knýjandi að Alþingi tryggi fyrr en seinna að þessi hlið málsins verði rækilega könnuð ef framhald verður á umfjöllun um EES-samning af Íslands hálfu. Ég vil leyfa mér, þótt tími sé hér naumur, að vitna aðeins til viðtals við þjóðréttarfræðing í Ríkisútvarpinu í útvarpsþætti 2. des. sl. Þar á ég við dr. Guðmund Alfreðsson sem starfar nú á mannréttindaskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í Genf en hefur fjallað um alþjóðarétt, Evrópurétt og þjóðarrétt, m.a. í kennslu við Háskóla Íslands undanfarin ár. Hann vekur rækilega athygli á því að mörgum spurningum er ósvarað í þessu efni og nefnir dæmi til umhugsunar. Hann segir þar:

,,Í fyrsta lagi mælir stjórnarskráin um að löggjafarvaldið sé í höndum Alþingis og forseta og er það þá nóg í ljósi þessara ákvæða stjórnarskrárinnar að við förum með formlegt neitunarvald vegna nýrra reglna, viðbóta eða breytinga á þessu EES-sviði á meðan efnislega löggjafarvaldið verður að miklu í höndum annarra aðila, þar á meðal stofnana Evrópubandalagsins þar sem við erum ekki aðilar.``

Þetta er ein spurning og fyrsta spurningin. Líka í öðru lagi í tengslum við löggjafarvaldið. Það segir í þessum EES-samningsdrögum, í 6. gr. að mig minnir, að dómum eða úrskurðum Evrópudómstólsins, þ.e. dómstóls EB, sem hafi verið kveðnir upp í gegnum árin eða áður en EES-samningurinn er undirskrifaður, skuli beitt við túlkun og notkun EES-samningsins. Þá er það spurning: Getur Alþingi samþykkt slíka tilvísun án þess að viðkomandi gögn séu lögð fram? Margt af þessum gögnum snýst um grundvallaratriði. Er það hægt stjórnskipunarlega að samþykkja þetta allt saman óséð og óskoðað og þetta er einspurning?

Í þriðja lagi, og þá kannski til að ljúka upptalningunni þar, önnur spurning sem lýtur bæði að framkvæmdar- og dómsvaldinu og er kannski besta dæmið í þeirri upptalningu um hugsanlegt valdaafsal. Þessi spurning snýst um vald Eftirlitsstofnunar EFTA og EES-dómstólsins í sambandi við samkeppnisreglur samningsins. Þarna virðist útlent vald, hvort sem það er framkvæmdar- eða dómsvald hjá EFTA eða EES, fá heimild til að taka ákvarðanir sem þá gildi ekki bara að þjóðarrétti heldur líka að landsrétti. Og það eina sem kemur í hlut innlendra aðila er þá að fullnægja niðurstöðunni að utan og maður spyr: Er þetta hægt? Er þetta leyfilegt miðað við ákvæði stjórnarskrárinnar um innlent framkvæmdar- og dómsvald?

Virðulegur forseti. Ég nem hér staðar í annars ítarlegra viðtali og ábendingum dr. Guðmundar Alfreðssonar sem varðar íslensku stjórnarskrána og ég minni jafnframt á að lögmaður, sem mikið hefur fjallað um þessi mál, rætt og ritað, prófessor Stefán Már Stefánsson, hefur ekkert fullyrt í þeim efnum, hann hefur ekki tekið af nein tvímæli um það að þessi samningsdrög standist ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar.

Ég taldi nauðsynlegt að vekja athygli á þessu, virðulegur forseti, og beini spurningu til hæstv. utanrrh. varðandi þetta mál. Þetta ætti líka að verða mönnum til hugsunar þegar fjallað er um samskipti okkar við Evrópubandalagið, ég tala nú ekki um fyrir þá sem gæla við þá hugsun að Ísland gæti átt heima í evrópska stórríkinu í framtíðinni. Ég er ekki í þeim hópi og sem betur fer ber ekki mikið á hugmyndum í þá átt í umræðunni þessa daga. Menn telja það væntanlega ekki skynsamlegt að viðra slíkar hugmyndir nú. Á þessu er þó undantekning sem satt að segja kom verulega á óvart.

Hv. 10. þm. Reykv. Ingibjörg Gísladóttir, þingmaður Kvennalistans, hefur verið óþreytandi undanfarna daga að nefna inngöngu í Evrópubandalagið sem kost fyrir Ísland sem sé, ef ég hef skilið þingmanninn rétt, skárri en aðild að Evrópsku efnahagssvæði. Þessa speki endurtekur hv. þm. enn og aftur í viðtali við Morgunblaðið í dag og menn geta flett upp á því til þess að sjá hvernig hún orðar þessar hugmyndir. Ég hef hingað til skilið málflutning Kvennalistans þannig að þær teldu sig hvað eindregnasta andstæðinga aðildar jafnt að EES sem og EB. Því er fullt tilefni, finnst mér, til að fá það upplýst hvort Kvennalistinn hefur breytt um stefnu að því er varðar aðild að Evrópubandalaginu.

Engin nauður rekur Íslendinga til þess, virðulegi forseti, að ganga í Evrópskt efnahagssvæði hvað þá að afsala sér sjálfstæði okkar og ganga í gin Evrópubandalagsins. Efnahagslega kæmi slíkt sjálfsmorði næst til lengri tíma litið, að ekki sé talað um þjóðlegt sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt. Því væru það góð tíðindi ef hæstv. utanrrh. svaraði því hér afdráttarlaust að hann hefði ákveðið í ljósi síðustu atburða að leggja öll áform um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði á hilluna.

Ég held að íslenska þjóðin sé smám saman að átta sig á því hvað er hér á ferðinni. Skoðanakönnun, sem gerð var af Félagsvísindastofnun á dögunum, sýndi niðurstöðu sem ég var satt að segja undrandi á, þ.e. um helmingur þeirra, sem svöruðu og höfðu gert upp hug sinn, lýsti andstöðu við þennan ráðgerða samning og það var áður en kom til þess atburðar sem sigldi þessu máli í strand nú um síðustu helgi.

Ég tel að við eigum ekki að bíða eftir því, virðulegur forseti, ekki að draga það stundinni lengur að kistuleggja áformin um það að mynda þetta Evrópska efnahagssvæði eins og málum er komið. Ég vísa til þess, sem fær nú sívaxandi undirtektir, að tvíhliða samningar milli Íslands og Evrópubandalagsins er það sem við eigum að undirbúa, greina okkar hagsmuni vandlega, taka okkur til þess tíma, leita samninga um endurbætur á annars góðum viðskiptasamningum við Evrópubandalagið nú á næstunni og taka þar upp samninga, ekki aðeins á viðskiptasviði heldur eins og er opið fyrir okkur á menningarsviði ogá mörgum öðrum sviðum þar sem við höfum verið að gera tvíhliða samninga með góðum árangri á undanförnum missirum.

Ég sagði, virðulegur forseti, að hæstv. utanrrh. væri mikill vandi á höndum ef hann ætlar sér að stýra EFTA og jafnhliða hugsanlega að leiða frekari samningaviðræður um Evrópskt efnahagssvæði. Ég vona sannarlega að til þess komi ekki að það reyni þannig á ráðherra. En við hljótum að leita svara frá hæstv. ráðherra hvernig hann ætlar að samræma þetta verkefni að gæta hagsmuna Íslands og jafnframt að passa upp á hagsmuni alls EFTA-hópsins, jafnsundurleitir og þeir hagsmunir eru. Þeir voru sundurleitir, þeir eru margfalt dreifðari nú en þeir hafa verið nokkru sinni áður að því er varðar hagsmuni þessara ríkja gagnvart Evrópubandalaginu.

Ég leyfi mér að lokum, virðulegi forseti, að leggja fyrir hæstv. ráðherra sex spurningar sem ég hef komið á framfæri við hann skriflega fyrir þessa umræðu:

1. Er utanrrh., í ljósi síðustu atburða, reiðubúinn til að hverfa frá áformum um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði og hefja þess í stað undirbúning að tvíhliða viðræðum við Evrópubandalagið um framtíðarsamskipti Íslands við bandalagið?

2. Ef ráðherrann hefur enn ekki gefið samninga um EES upp á bátinn, hvaða breytingar telur hann líklegt að gera verði á samningnum sem EFTA, og Ísland í þeim hópi, geti staðið að?

3. Hversu langan tíma telur utanrrh. að EFTA-ríkin geti tekið sér til þess að fá niðurstöðu um hugsanlegan samning?

4. Hversu langt er komið undirbúningi að tvíhliða samningi um sjávarútvegsmál milli Íslands og Evrópubandalagsins og hvenær hefur verið gert ráð fyrir að hann lægi fyrir fullbúinn?

5. Telur utanrrh. að fyrirliggjandi samningsdrög um EES samræmist ákvæðum stjórnarskrár Íslands?

6. Telur utanrrh. það samrýmanlegt að taka að sér formennsku í EFTA frá áramótum til miðs árs 1992 og eiga á sama tíma að gæta íslenskra hagsmuna í samningaviðræðum um EES ef til kemur?

Ég vænti þess, virðulegur forseti, um leið og ég þakka fyrir þessa umræðu, að hér eigi margt eftir að skýrast varðandi það stóra mál sem hér er til umræðu í raun á allt of þröngum tíma fyrir Alþingi en skiljanlegt að menn leiti samkomulags í önnum þingsins.

Kristín Einarsdóttir: Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að hafa leyft þessa umræðu og málshefjanda að eiga frumkvæði að því að hún skuli fara fram. Það er að koma æ betur í ljós hve margir þættir í samningi um Evrópskt efnahagssvæði eru langt frá því að vera með þeim hætti að Íslendingar geti sætt sig við að gerast aðilar að efnahagssvæðinu. Álit EB-dómstólsins hefur sett málið í hnút sem óvíst er að verði leystur. Það var ljóst strax 22. nóv. þegar athugasemdir komu til framkvæmdastjórnar EB frá dómstólnum um að niðurstaðan yrði líklega sú sem nú er orðin. Dómstóllinn vill ekki framselja neitt af valdi sínu né láta skerða sjálfstæði sitt. Miðað við túlkanir og niðurstöður dómstólsins fram til þessa átti þessi niðurstaða dómstólsins ekki á neinn hátt að koma á óvart, allra síst hæstv. utanrrh. sem hefur haft þetta mál sem aðalatvinnu nú í nokkur ár.

Ég get ekki verið sammála hæstv. utanrrh. þegar hann segir að þetta sé bara pólitískt mál heldur er þetta spurningin um sjálfstæði EB-dómstólsins gagnvart framkvæmdastjórninni og ráðherraráðinu. Ef dómstóllinn segir að EES-samningur samræmist ekki ákvæðum Rómarsáttmálans þarf annaðhvort að breyta Rómarsáttmálanum eða EES-samningi ef halda á til streitu að hann verði að veruleika. Það er ekkert smámál sem hægt er að kippa í liðinn með smáorðalagsbreytingum.

Vitnað hefur verið til 144. gr. Rómarsáttmálans, þessarar stuttu greinar, þar sem segir að dómstóllinn eigi að tryggja að farið sé að lögum við túlkun og beitingu samnings þessa þannig að greinilegt er að dómstóllinn telur ekki að þarna sé farið að lögum.

Ef við gerum okkur í hugarlund hvort líklegt sé að Rómarsáttmálanum verði breytt held ég að mjög ólíklegt sé að það muni gerast. Nú er verið að gera breytingar í átt til meiri samruna og þess vegna er mjög ólíklegt að Evrópubandalagið muni samþykkja að gera breytingar á Rómarsáttmálanum sem eru í þá átt að rýra sjálfstæði Evrópudómstólsins. Það er því mjög ólíklegt, auk þess sem það mundi taka þó nokkuð marga mánuði að gera það því að samkvæmt ákvæðum Rómarsáttmálans þarf að kalla saman ríkjaráðstefnu EB og síðan þurfa þing allra ríkjanna að samþykkja hann. Þetta er ekkert sem gert er yfir eina nótt. Einnig verður að hafa það í huga að tvö EFTA-ríkin hafa þegar sótt um inngöngu í EB og e.t.v. fylgja fleiri á eftir. Það er því varla raunhæfur möguleiki að EB-ríkin breyti Rómarsáttmálanum. Ég reikna ekki með að þau telji að nokkur vegur sé að gera það.

Miðað við þær athugasemdir sem EB-dómstóllinn hefur gert við stofnanaþátt EES-samnings get ég ekki séð að þær breytingar geti orðið á honum með þeim hætti að það geti orðið ásættanlegt fyrir okkur. Samningsdrögin eru ótæk eins og þau eru nú og geta aðeins versnað. Þau eru þegar komin í mótsögn við ákvæði stjórnarskrárinnar og stofna efnahagslegu og stjórnarfarslegu sjálfstæði þjóðarinnar í mikla hættu. Ég get ómögulega fundið eða séð það neins staðar að EB-dómstóllinn hafi úrskurðað það að EFTA-löndin hafi ekki afsalað sér valdi. Ég hef að vísu ekki lesið þetta allt frá orði til orðs en það væri fróðlegt að fá ábendingar um það hvar í ósköpunum það stendur í þessum gögnum að það sé úrskurður EB-dómstólsins, að hægt sé að túlka samninginn á þann veg að EFTA-löndin hafi ekki afsalað sér valdi.

Það sem hæstv. utanrrh. hefur hér nefnt, að draga eigi úr vægi dómstólsins og auka vald EES-nefndarinnar, eins og hann sagði áðan, og síðan e.t.v. koma á gerðardómi get ég ekki séð að samrýmist neitt frekar því sem EB-dómstóllinn hefur sagt nú ef á að ganga út frá því að sömu lög og reglur eigi að gilda á öllu svæðinu og túlkun á þeim. En eitt af því sem þeir hafa bent á er einmitt að erfitt sé að halda sömu lögum og reglum á öllu svæðinu ef tveir mismunandi dómstólar eiga að skera þar úr. Þess vegna skil ég ekki að það sé möguleiki á, ef um er að ræða að mynda þetta Evrópska efnahagssvæði með þeim hætti sem hingað til hefur verið gengið út frá, að það muni verða samrýmanlegt niðurstöðu dómstólsins. EB-dómstóllinn vill fá að túlka lög og reglur EB án þess að taka mið af túlkunum annarra dómstóla og þeir verða ekkert ánægðir með það að einhverjir aðrir eigi að úrskurða um hvað lög og reglur eigi að gilda.

Að mínu mati er eina leiðin í þessu máli að stjórnvöld viðurkenni að það er komið í óefni. Við eigum ekkert erindi í áframhaldandi samflot með EFTA-ríkjunum sem eru að keppa um inngöngu í EB. Við eigum aðeins eina leið í þessari stöðu og það er ágætis leið að mínu mati. Við eigum góðra kosta völ í samskiptum við Evrópubandalagið og við eigum nú þegar að hætta öllum viðræðum, leggja yfirvegað mat á þjóðlega hagsmuni og leita eftir tvíhliða viðræðum við EB um endurbætur á gildandi fríverslunarsamningi og gagnkvæmum samskiptum á öðrum sviðum. Sú leið er farsælust fyrir land og þjóð fyrir alla framtíð. Við verðum að muna að við erum með sæmilega góða fríverslunarsamninga við Evrópubandalagið og við eigum auðvitað að leita að endurbótum á þeim.

Aðild að Evrópsku efnahagssvæði var slæmur kostur en sýnu verri væri innganga í Evrópubandalagið sem tók í Maastricht viðbótarskref að stórríki með sameiginlegri mynt, óháðum seðlabanka og pólitísku samstarfi í utanríkis- og öryggismálum. Inn í það stórríki eiga Íslendingar ekkert erindi og Kvennalistinn hefur ekkert breytt stefnu sinni að því erþetta atriði varðar.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Frú forseti. Ég ætlaði að nota þann takmarkaða tíma sem ég hef hér í pontunni til að ræða um það mál sem hér er til umfjöllunar, þ.e. skipbrotið í EES, við hæstv. utanrrh. en eins og þingheimur varð vitni að í upphafi umræðunnar átti sér stað svolítill pólitískur sjónleikur um afstöðu Kvennalistans í þessu máli og ég er að hugsa um að ganga frá því verki áður en ég tala við hæstv. utanrrh.

Það var hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson sem var sem sagt höfundur þessa sjónleiks og aðalleikari og ég verð að segja að ég fékk ekki betur séð en þessi hv. þm. væri illa sligaður af stalínískum arfi síns flokks í því sem hann sagði hér áðan. Hv. þm. sagði: Það kom á óvart --- ég man ekki hvort hann tiltók mig sérstaklega --- að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir eða Kvennalistinn væri að gæla við þá hugmynd að Ísland eigi heima í evrópska stórríkinu. Og hann vitnaði í Morgunblaðið í dag sér til fulltingis og taldi sig hafa lesið það út úr orðum mínum þar. Þessi hv. ræðumaður sagði hér í umræðunni fyrr í dag að menn yrðu að þekkja sinn gagnaðila og beindi þeim orðum til hæstv. utanrrh. Ég verð að segja við þennan ágæta þingmann að menn verða líka að sjá skóginn fyrir trjám. Það er afskaplega mikilvægt.

Ég minnist hér á hinn stalíníska arf og ég ætla að halda mig við þá samlíkingu vegna þess að það hefur löngum viljað brenna við stalínismann að hann nærist á svikurum eins og púkinn á fjósbitanum nærist á blótsyrðum. Og mér fannst nú eins og hv. þm. fyndist hann hafa sett í feitt með tilvitnun í þessi blöð í dag. En ég verð að hryggja hann með því að það er ekki mjög feitan gölt að flá þar sem ég er annars vegar.

Þessi stalíníski arfur birtist gjarnan í því að menn fara að velta því fyrir sér hvern fjandann það fólk sé að læðast sem fer ekki eftir þröngri línu sem því er uppálögð. Slíkt fólk er auðvitað til alls líklegt og því miður er það svo að stalínistar þola ekkert verr en að atburðir, talsmáti og tilfinningar fái eðlilega framrás. Það var ósköp einfaldlega það sem átti sér stað í þessu viðtali Morgunblaðsins og viðtali útvarpsins við mig að mínar hugsanir fengu bara eðlilega framrás og þetta er eins og maður segir gjarnan ,,non issue því það er ekkert nýtt í þessu. Ég ætla að leyfa mönnum að heyra hvernig þetta hljómar og þá geta þeir lagt sjálfir mat á það hvað í orðanna hljóðan felst. Í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins í gær er ég spurð að því hvor kosturinn mér þætti betri ef við ættum aðeins tveggja kosta völ, þ.e. aðild að Evrópska efnahagssvæðinu eða að ganga í EB og þá segi ég, með leyfi forseta: ,,Mér finnst náttúrlega hvorugur þessara kosta góður en mér finnst í rauninni Evrópska efnahagssvæðið vera bara hálfgert skipulagslegt skrímsli og af tveimur vondum kostum kysi ég frekar inngöngu í EB, en þó verð ég auðvitað að gera þann fyrirvara að sjávarútvegsstefna bandalagsins er okkur mjög erfið. En eins og ég segi, ef ég stæði bara andspænis þessum tveimur vondu kostum. Ég hef alltaf viljað og við kvennalistakonur reyna að fara leið tvíhliða samninga og teljum að það væri heppilegast fyrir okkur.

Nú í Morgunblaðinu í dag segir, með leyfi forseta:

,,Aðspurð sagði hún það sína skoðun að af tvennu illu væri skárra að vera í EB en EES ef undan væri skilin sjávarútvegsstefna bandalagsins. Það væri nánast vonlaust að koma einhverjum lýðræðislegum böndum á Evrópska efnahagssvæðið. Það tryggði mjög takmarkað áhrifavald þjóðkjörinna fulltrúa og möguleikarnar til að hafa áhrif á lagasetningu væru að auki mjög takmarkaðir. Hún vildi hins vegar taka skýrt fram að hún teldi þriðju leiðina vænlegasta fyrir Íslendinga, það væri leið tvíhliða samninga við EB.`` Þess vegna verð ég nú að segja að þessi uppákoma hv. þm. hér í pontunni áðan er afskaplega sérkennileg ef eftir orðanna hljóðan er farið og eins og ég segi, þarna finnst mér að sé afturgenginn mjög erfiður arfur.

En ég ætlaði í sjálfu sér ekki að eyða öllum tíma mínum í þetta mál. Ég ætlaði að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. og það sem hefur kannski komið mér mest á óvart í allri þessari umræðu --- því að í sjálfu sér kom niðurstaða dómstólsins mér ekki á óvart --- var að sjá hversu fimlega hæstv. utanrrh. er búinn að tileinka sér tilburði kattarins og reynir, eins og hann, ævinlega að koma niður á fótunum þó að með herkjum og erfiðismunum sé. Hann hefur útlistað þetta mál þannig og það hefur verið hans pólitíska analýsa á þessu máli að þarna sé um innra vandamál Evrópubandalagsins sjálfs að ræða og þeir í Evrópubandalaginu eigi bara að leysa það sjálfir og hann sagði meira að segja hér í dag: ,,þeir gætu í sjálfu sér gert það með einföldum hætti. Þeir eiga þess kost með því að breyta Rómarsáttmálanum.`` Auðvitað er þetta mál ekki svona einfalt. Bæði tekur það langan tíma að gera þessa breytingu og þar fyrir utan er þetta ekki bara innra vandamál Evrópubandalagsins vegna þess að þessi niðurstaða dómstólsins hefur veruleg áhrif á EFTA. Hún hefur veruleg áhrif á stöðu EFTA og á stöðu þeirra aðila sem hafa verið að semja um þessi mál innan EFTA, á pólitíska stöðu þeirra í sínum heimalöndum þannig að þetta er ekki einfalt og þetta er ekki bara innra vandamál Evrópubandalagsins sjálfs. Ég er hrædd um að þetta sé vandamál þeirra manna sem hafa verið að semja um þetta við Evrópubandalagið.

Önnur söguleg eða pólitísk analýsa er á þá leið að þetta sanni það náttúrlega fyrir öllum mönnum að samningurinn hafi verið of góður fyrir EFTA og ríkin haldi fullveldi sínu. Það sé náttúrlega niðurstaða dómstólsins. En það er náttúrlega líka afskaplega einföld útskýring vegna þess að vandamálið er í hnotskurn að það átti að reyna að gefa Evrópska efnahagssvæðinu sjálfstætt líf. Og það öðlast ekki sjálfstætt líf nema það sé ákveðið líf gefið í það, bæði frá EB og frá EFTA-hlið, það sé ákveðið valdaframsal sem eigi sér stað bæði frá þessum sjö þjóðríkjum EFTA og frá Evrópubandalaginu. Það er m.a. það framsal sem dómstóllinn er í rauninni að mótmæla og hæstv. utanrrh. sagði hér, þegar hann svaraði spurningunum áðan, að það væri rétt að bíða átekta, kannski kæmi út úr þessu einhver pólitísk lausn sem væri m.a. sú að draga úr vægi dómstólsins og EES-nefndin fengi eitthvert úrskurðarvald í stað dómstólsins. Ég er hrædd um að þetta sé ekki svona einfalt vegna þess að það kom m.a. fram á fundi sem við sátum hér fjórir þingmenn á mánudaginn var með þingmönnum frá Evrópubandalaginu að menn höfðu miklar efasemdir um þingmannanefnd EES og höfðu miklar efasemdir við 106. gr. samningsins þar sem kveðið er á um þingmannanefndina og þeir höfðu líka miklar efasemdir um þessa EES-nefnd. Það hafði m.a. laganefnd Evrópubandalagsins og það var samdóma álit hennar að þar orkaði ýmislegt tvímælis.

Það sem hefur aðeins stungið mig líka í þessari umræðu er þegar hæstv. utanrrh. er svona hálft í hvoru að hæðast að því sem hann kallar hið heilaga sjálfstæði Evrópubandalagsins. Ég vildi sannarlega að hæstv. utanrrh. tæki okkar sjálfstæði kannski svolítið alvarlegar heldur en hann gerir. Ég er nú ekki gömul hér á þingi og hef fylgst með því hvernig lagasetning á sér stað hér á Alþingi og finnst það svolítið sérkennilegt þegar menneru að semja lagatexta á hlaupum. Mér finnst að hæstv. utanrrh. sé kannski orðinn dálítið merktur af --- þú fyrirgefur, forseti --- lagasukkinu á Alþingi þegar hann segir svona hluti. Því að mér finnst hann ekki taka þessa hluti mjög alvarlega, sjálfstæði, fullveldi og dómstólinn.

Hæstv. utanrrh. svaraði því áðan að hann væri ekki tilbúinn til þess að undirbúa tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um framtíðarsamskipti Íslands við bandalagið. Hann er enn við það heygarðshorn að Evrópskt efnahagssvæði væri best, þetta væri langtímasamningur. Þá verð ég að segja það sem mína skoðun að ég er alveg sannfærð um það að Evrópska efnahagssvæðið getur ekki verið langtímasamningur. Það er alveg ljóst að þessi ríki sem við erum með í EFTA stefna flest inn í Evrópubandalagið. Það kom skýrt fram í máli þeirra þingmanna sem sátu fundinn sl. mánudag að þeir sögðu: Það er ýmislegt í samningnum sem við höfum við að athuga, það er ýmislegt sem við erum ekki sáttir við, en það skiptir ekki máli, við ætlum ekki að lifa við þetta.

Þannig er alveg ljóst að hagsmunir eru að mörgu leyti afskaplega ólíkir milli þeirra EFTA-þjóða sem eru að semja sig inn í Evrópubandalagið og milli þeirra EFTA-þjóða sem ætla að standa utan þess. Hagsmunirnir fara ekki saman og því get ég ekki ímyndað mér annað en að leiðir skilji milli þeirra EFTA-ríkja sem stefna inn í Evrópubandalagið og hinna sem ætla að standa utan við það og ég held að það væri vænlegast eins og mál standa núna.

Guðrún Helgadóttir: Frú forseti. Ég skal reyna að stytta mjög mál mitt svo ég taki nú ekki lokaorð af hv. fyrsta fyrspyrjanda í þessu máli. Ég vil þakka fyrir að hafa fengið þessa umræðu og þakka hv. 4. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni, fyrir að efna til hennar.

Ég hef engu við hans orð að bæta, hvorki flokkslega né skoðanalega séð, og þess vegna mun ég ekki eyða tíma í það. Ég ætla að ræða um form og það er engin tilviljun vegna þess að ég á sæti í EFTA-nefnd þingsins og þar ræða menn bara um form, einungis um form. Þar ræða menn nefnilega aldrei um innihald samningsins. Þeir tveir fundir sem ég hef setið hafa fjallað um ósköp einfalt mál sem virðist geta orðið afar flókið, þ.e. hvernig sú nefnd eigi að vera skipuð sem á að vera tengiliður Evrópubandalagsins og EFTA-ríkjanna.

Það kom mér vitaskuld mjög á óvart þegar ég fór að sitja þessa fundi hversu lítið hafði borist inn í þingið frá þessu starfi. Um langt skeið eða allt síðasta kjörtímabil starfaði Evrópustefnunefnd sem gaf út þá merku bók sem hv. 4. þm. Reykv. minntist áðan á og ég ætla aðeins að lesa einn lítinn kafla úr á eftir. Evrópustefnunefnd vann ötullega. Á sama tíma voru tveir hv. þm. í eilífum ferðalögum suður í Evrópu, án þess að nokkur vissi eiginlega hvað þeir voru að gera og allra síst að mér skilst Evrópustefnunefndin. Þannig að sambandsleysið er mjög sérkennilegt.

Auðvitað er ekkert hægt að segja: Þetta er innra vandamál Evrópubandalagsins. Menn hafa einfaldlega ekki stundað heimanámið sitt. Það er ekkert nýtt að menn hafi haft efasemdir um að svona gæti farið, grun um að þetta gengi ekki upp. Hér í umræddri bók, sem hv. 4. þm. Reykv. var að sýna okkur áðan, stendur á bls. 217 --- og hún kom út á síðasta ári, minnir mig, bara nokkuð snemma. (Gripið fram í:Desember í fyrra.) Já, desember í fyrra, það er a.m.k. heilt ár síðan. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta, í kafla sem heitir Réttarreglur og stofnanir:

,,Framkvæmdastjórnin hefur gert EFTA-ríkjunum það ljóst að þessi hugmynd gerði atriði vafasöm varðandi stofnanalegt fyrirkomulag bandalagsins og sjálfstæði þess til ákvarðanatöku vafasamt og fæli í sér breytingu frá Rómarsáttmálanum. Þetta yrði þar af leiðandi óviðunandi fyrir framkvæmdastjórnina.``

Ég held að þetta geti ekki skýrara verið. Þegar suður í Evrópu er komið --- þvert ofan í það sem hér hefur margsinnis verið stagast á, að um sé að ræða einhver skipti á jöfnu --- þá dettur engum í hug að leyna því að allar ákvarðanir Evrópubandalagsins og EFTA-ríkjanna, þ.e. svokallaðrar Joint Committee --- sem nú á í framtíðinni bara að heita nefndin --- allar ákvarðanir verða á forsendum EB. Þetta reynir enginn að breiða yfir. Það er alveg ljóst að EFTA-ríkin og EFTA-nefndirnar eru svona eins konar svona ráðgefandi aðilar, geta komið með ábendingar, en þegar kemur að ákvarðanatöku skipta þær engu máli.

Ég verð í þessum töluðum orðum að undrast það stórlega að hv. 5. þm. Norðurl. v. Vilhjálmur Egilsson skuli ekki vera í salnum. Hann er núna forseti EFTA-nefndarinnar, þ.e. allra ríkjanna. Ég vil taka fram að hann gerir það með miklum sóma og við höfum verið mjög hreykin af hans frammistöðu hvað sem líður skoðanaágreiningi. En að hann skuli ekki sitja undir þessari umræðu er náttúrlega alveg óskiljanlegt. Nú, ég nenni ekki að minnast enn einu sinni á þingmenn Sjálfstfl., þeir eru aldrei hér og það er ekkert við því að gera. En fyrir Vilhjálms hönd munum við Ingibjörg Sólrún reyna að halda uppi rykti nefndarinnar.

Auðvitað væri hægt að segja marga hluti frá þeim fundum sem við sátum um daginn. Og af því að menn minntust á Sovétríkin og stalíníska arfinn sé ég ekki betur en þegar eitt slíkt ríki losnar í sundur sé nýtt að myndast, því að kommissararnir --- ég veit ekki hvernig þeir voru í Sovétríkjunum, ég hef aldrei komið þangað --- leggja á borðið hjá okkur drög að fundargerð fyrir fundina sem við eigum eftir að halda þá reikar nú hugurinn austur í Sovét eða fyrrverandi Sovét. Þannig að ég sé ekki annað en að vinnubrögðin séu þar dálítið kommissaraleg og skipti litlu hvaða skoðanir menn hafa á hlutunum.

Nú er ég, frú forseti, orðin dauðhrædd um að ég sé að taka orðið endanlega af hv. 4. þm. Austurl. Ég get svo sem hætt hvenær sem er en ég ætlaði bara að segja að það leynir því enginn að þarna er ekki um að ræða skipti á jöfnu, það leynir því enginn að það skammast sín allir svolítið af því að menn unnu ekki heimavinnuna sína, hvorki EES né Evrópubandalagið. Við höfum sendiráð með fimm starfsmönnum suður í Genf --- ég veit ekki nema það hefði kannski mátt líta svolítið betur í pappírana --- og við höfum marga vitra menn í utanríkismálum. Auðvitað er þetta hneyksli, það er alveg rétt hjá Henning Christophersen eða hvaða hæstv. ráðherra sem sagði það.

Og að lokum, frú forseti, Salolainen, utanríkisviðskiptamálaráðherra Finnlands og núverandi forseti EFTA-ráðherraráðsins, hvað þetta heitir nú, maður les þetta náttúrlega alltaf á ensku, sagði á hverjum fundinum eftir annan: Ef ekki verður undirritaður samningur nú fyrir jólin eða í byrjun janúar þá verður enginn samningur. Og ég held að við eigum að fara að snúa okkur að því að horfast í augu við að það verður enginn samningur. Menn ættu að snúa sér að því að fara að huga að tvíhliða viðræðum sem allra fyrst og ekki eyða tímanum í drauminn um EES.

Hjörleifur Guttormsson: Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa farið fram um þetta mál. Ég tel að ýmislegt hafi komið fram sem varpi ljósi á stöðu þess. Þó að ég sé langt frá því að vera sammála hæstv. utanrrh. um stöðu málsins og hvernig á því ber að halda áfram vil ég þakka honum fyrir þátttöku í umræðunni og svör við þeim spurningum sem ég bar fram við ráðherrann.

Varðandi fyrstu spurninguna var svar ráðherrans afdráttarlaust nei og það fékk hérstuðning frá hv. þm. Birni Bjarnasyni rétt áðan, að tvíhliða viðræður væru ekki tímabærar, ekki undirbúningur slíkra viðræðna. Ég bendi á að þetta stangast á við það sem kom fram hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni í máli hans hér áðan, formanns utanrmn., þar sem hann einmitt lagði áherslu á tvíhliða viðræður, að þær væru æskilegar, þyrftu að vera í gangi og undirbúningi. Mér finnst að menn ræði dálítið á dreif um þessar tvíhliða viðræður og í hverju þær eigi að vera fólgnar.

Menn eru ekki að tala um það að þetta sé eitthvað sem eigi sér stað samhliða. Við erum í ýmsum viðræðum sem eiga að kallast tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið og höfum verið lengi. Spurningin er hvort við ætlum að leggja hugmyndina um Evrópskt efnahagssvæði á hilluna eða ekki og taka þess í stað upp tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið um hagsmuni okkar og gagnkvæm samskiptamál. Það er sú leið sem Alþb. leggur áherslu á, og við höfum lengi vísað til að væri það sem við ættum öðru fremur að beita okkur að og ég er eindregið þeirrar skoðunar að það sé nú tímabært og nauðsynlegra en áður að fara inn á þá braut.

Hæstv. ráðherra sagði að látið yrði reyna á þennan samning til þrautar. Það fannst mér allt annar tónn en t.d. hefur komið fram hjá núv. formanni EFTA-ráðsins, utanríkisráðherra Finna, sem útilokaði samkvæmt blaðafréttum að samningar yrðu teknir upp á nýjan leik. Einhver smávegis lögfræðileg samræming kæmi til greina en alls ekki að taka samningana upp í heild sinni og þar með dómsþáttinn. Ég tel að mikið ósamræmi sé á málflutningi hæstv. ráðherra þegar hann er að vísa til þess að það eigi að reyna á þetta til þrautar. Hann er að vísa á lausnir --- og það varðar aðra spurningu mína til ráðherrans --- að við eigum að fara í frekari viðræður. Hann dregur upp möguleika sem hann í rauninni hefur þegar efnislega dæmt ótæka, þ.e. að veikja þennan dómsþátt samkvæmt samningnum. Hann hefur sagt það í fréttum undanfarið og sagði það í raun efnislega hér áðan, að hann teldi að það væri mjög slæmur kostur fyrir Ísland að veikja þennan dómsþátt samningsins eins og hann liggur fyrir.

Það var fleira sem kom fram hjá hæstv. ráðherra sem ástæða væri til að koma að en tími minn leyfir ekki langa umræðu um það. Ég tel að það sé mikill vandi sem ráðherrann verði staddur í ef hann þarf að leiða upptöku samninga á vegum EFTA og jafnframt að gæta íslenskra hagsmuna. Og ég öfunda hann ekki af því hlutskipti sem því mundi fylgja.

Hér hefur orðið umræða um stjórnarskrána og ég þakka hv. þm. Steingrími Hermannssyni fyrir þær undirtektir sem hann kom með varðandi þann þátt. Ég held að það hafi verið orð á réttum stað að við eigum að gæta þess að ganga ekki á svig við íslenska stjórnarskrá. Við eigum að vanda okkur í því efni og við eigum ekki að lenda í þeirri stöðu að standa uppi með samning sem verði dæmdur af sem ólögmætur. Því er full ástæða til þess að endurskoða, til að leggja mat á það og fá til þess sérfróða aðila, gjarnan á vegum Alþingis, til þess að leggja á þetta mat fyrir stjórnvöld og fyrir Alþingi. Ef framhald verður á þessum viðræðum mun ég vinna að því að Alþingi fjalli um tillögu þar að lútandi.

Ég vil aðeins nefna það vegna þess að ég beindi hér orðum mínum að hv. 10. þm. Reykv., fáum orðum, að mér fannst þingmaðurinn taka þetta dálítið óstinnt upp og ekki málefnalega. Ástæðan fyrir því að spurt var, virðulegur forseti, var það að ekki aðeins blaðaviðtal í Morgunblaðinu heldur ítrekuð ummæli í fréttum eftir að niðurstaða dómstólsins í Lúxemborg lá fyrir, og ég vitna til fjölmiðla, bæði sjónvarps og Ríkisútvarps á sunnudaginn var, 15. des., þar sem nákvæmlega þetta kom fram efnislega. Ég held að hv. þm. hefði notað tíma sinn betur með því að skýra efnislega hvað liggur að baki þessum áherslum, að innganga í Evrópubandalagið geti verið umræðuverður kostur fyrir Íslendinga. Þaðer þar sem við erum ósammála. Ég tel eðlilegt að menn skiptist á skoðunum á Alþingi um pólitískar áherslur og það er ágætt ef hv. þm. hefur skýrt málið fyrir sjálfum sér í þessari umræðu, en mér fannst það ekki mjög skýrt sem frá þingmanninum kom að þessu leyti.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég vil ekki ganga á þann tíma sem um hefur verið samið. Ég er sannfærður um það að við þurfum að taka þessi mál hér til mjög ítarlegrar umræðu ef framhald verður á samningaviðræðum um Evrópskt efnahagssvæði, ef þetta mál er ekki dautt pólitískt séð. Mér finnst þetta miklu flóknara mál en hæstv. utanrrh. hefur látið að liggja í sínu máli, miklu vandasamara og flóknara mál og það munum við þurfa að ræða síðar ef ráðherrann setur á sig hattinn á nýjan leik og tekur upp ferðalög um Evrópu, þ.e. verður sér úti um nýjan hatt. Þá er nú ekki víst reyndar að við höfum oft færi á honum hér á Alþingi og þurfum þá að leita færis til þess að ræða við hæstv. ráðherra.

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: Frú forseti. Ég hefði bara þurft að nýta mér rétt til andsvara en þar sem hann er ekki í þessari umræðu, ef ég veit rétt, þá kaus ég að taka svolítið af þeim tíma sem mér skilst að við eigum eftir til þess að árétta tvo hluti.

Í fyrsta lagi kom hér upp hv. þm. Björn Bjarnason og sagðist vera sammála því pólitíska mati mínu að ef ekki yrði af samningi um Evrópskt efnahagssvæði þá myndi þrýstingurinn aukast á inngöngu í Evrópubandalagið. Með öðrum orðum: Samningurinn drægi úr þrýstingi á það að Íslendingar gerðust aðilar að Evrópubandalaginu.

Mín skoðun er sú --- og ég hef sett hana fram og er væntanlega það sem Björn er að vitna til --- er að ég tel að Evrópska efnahagssvæðið fresti þessum þrýstingi. Það tappar svona því mesta af honum og svo verður restin tekin á tveimur, þremur árum. Það sem er að gerast er að verið er að fara bakdyraleiðina í stað þess að fara beint inn um aðaldyrnar. Það sem mér finnst eðlilegt er að taka þennan slag strax um það hvort menn stefna inn í Evrópubandalagið eða hvort þeir stefna að því að standa utan við það með gerð tvíhliða samnings.

Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson taldi mig hafa tekið óstinnt upp ummæli hans áðan og ég gerði það vegna þess að samkvæmt orðanna hljóðan sagði hann: Hvernig stendur á því að þingmaðurinn er að gæla við inngöngu í stórríkið Evrópu? Og hann gat ekki fundið því stað í mínum ummælum(HG:Það sagði ég ekki.) Jú, við getum bara séð það þegar útskrift kemur af ræðu þinni. Hann sagði að hann hefði talið eðlilegt að ég gæfi svar við því hér hvernig á því stæði að EB gæti verið umræðuverður kostur. Þannig er mál með vexti, hv. þm., að ég var að því spurð, ef ég stæði andspænis þessum tveimur kostum hvorn ég veldi. Og ég segi: Þeir eru báðir vondir. Ég hefði auðvitað getað farið í kringum þessa spurningu eins og köttur í kringum heitan graut, það er náttúrlega pólitíkusa háttur, en ég sá ekki ástæðu til þess og svaraði henni. Og svarið ber að skilja samkvæmt orðanna hljóðan.

Kristín Einarsdóttir: Virðulegur forseti. Ég má til að koma aftur í stólinn eftir þessa ræðu hæstv. utanrrh. Það er eiginlega ótrúlegt hversu lítið hann gerir úr þeim lögfræðingi sem vitnað var til áðan, Guðmundi Alfreðssyni. Hann talar um ,,ungan lögfræðing`` með mikilli lítilsvirðingu. Það er eins og þetta sé eini maðurinn sem hefur efast um að þarna sé um eitthvert valdaafsal að ræða. Ég vil benda hæstv. ráðherranum á það að Norðmenn eru ekki í nokkrum vafa um að verulegt valdaafsal felist í þessum samningi þannig að hann þarf ekkert að gera lítið úr þeim lögfræðingi sem þarna talaði. Það eru líka margir fleiri lögfræðingar hér á landi sem efast stórlega um að þau ákvæði sem felast í þessum samningi standist ákvæði stjórnarskrárinnar þannig að hann þarf ekkert að gera lítið úr ummælum þessa manns.

Það er eins gott fyrir hann líka að fara varlega í að fullyrða allt of mikið í þessu máli, sérstaklega í ljósi þess að framkvæmdastjórnin taldi að þessi samningur stæðist stjórnarskrá EB, en það hefur komið í ljós að svo er ekki. Það má vel vera að Hæstiréttur Íslands komist að því að samningurinn standist ekki stjórnarskrána þannig að það er alveg óþarfi að vera með einhver gífuryrði í þessu máli.

Ég vil líka benda hæstv. ráðherranum á það að Íslendingar eru ekki sammála um að samningurinn sé svo góður eins og hann er að tala um. Hann segir að ef hann færi forgörðum, þá mundum við missa af miklum tækifærum og notaði tímann til að lýsa því að við mundum geta látið okkar fólk gera mikil verðmæti úr minnkandi afla og hann talar um að þetta sé ómetanlegt tækifæri. Ég vil benda honum á það að það eru margir sem efast stórlega um að svo sé. Aðilar í sjávarútvegi hafa talað um að það sé nú ekki eins mikið í þessum samningi eins og af er látið eftir sigurinn mikla 22. október. Það hefur ekki nokkur einasti maður talað um það að þó að af þessum samningi verði ekki, sem ég vona auðvitað að menn séu farnir að átta sig á að getur aldrei orðið, þá erum við ekki þar með að segja að við ætlum að einangra okkur hérna norður í Atlantshafi. Auðvitað ætlum við að hafa góð samskipti við aðrar þjóðir eins og við höfum alltaf gert. Það er ekki þar með sagt að við eigum að afsala okkur verulegu af völdum okkar í hendur yfirþjóðlegra stofnana. Við getum haft samskipti við aðrar þjóðir á allt öðrum forsendum og á allt annan hátt.