Frumvarp Stjórnlagaráðs frá 2011 inniheldur auðlindaákvæði sem lýsir þjóðareign á náttúruauðlindum sem ekki eru í einkaeigu, og kveður á um að þær megi aldrei selja eða veðsetja. Ákvæðið fékk 82,9% stuðning í þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012 — hæsta samþykki allra sex spurninganna. Gagnrýnendur telja það geta ógnað núverandi kvótakerfi.
Enska frumtextinn
The Constitutional Council's 2011 draft constitution includes a natural resources clause (auðlindaákvæðið) stating: 'Iceland's natural resources which are not in private ownership are the common and perpetual property of the nation. No one may acquire the natural resources or their attached rights for ownership or permanent use, and they may never be sold or mortgaged.' The clause envisions a licensing regime with leases limited to 'a modest period of time.' This provision was the subject of Question 2 in the 2012 referendum ('Do you wish that a new Constitution include a provision on national ownership of natural resources, as is in the draft?'), which received 82.9% yes — the highest approval of any of the six questions. The provision is considered economically significant as Iceland's key export sectors (fishing, energy-intensive industry, tourism) rely on natural resources.
Heimild
Stjórnlagaráð — A Proposal for a new Constitution for the Republic of Iceland (English translation)
Stjórnlagaráð Íslands samdi frumvarp til nýrrar stjórnarskrár árið 2011 á grundvelli borgaralegrar þátttöku og opins samráðsferlis.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
The clause is controversial. Supporters argue it prevents privatisation of fishing quotas and energy rights. Opponents, particularly in the fisheries sector, argue it could undermine the existing quota system and create legal uncertainty for existing resource-use agreements. The clause's interaction with EU common fisheries policy would be a key issue in any accession negotiations.
Notuð í greiningum (4)
Raunveruleg svik við fullveldi þjóðarinnar Vísir
- Að hluta staðfest Styður Nýleg stjórnarskrá á Íslandi myndi innihalda auðlindaákvæði sem gæti verið grundvöllur fyrir ESB-samningsviðræður.
Sameign þjóðarinnar — eða stærsta tilfærsla auðlinda í sögu Íslands? Vísir
- Staðfest Andmælir Aflaheimildir má selja, veðsetja, leigja og nota sem grunn að fjárfestingum utan sjávarútvegs.
- Að hluta staðfest Styður Þegar fyrirtæki fá aðgang að náttúruauðlind án þess að greiða fullt markaðsverð og byggja fjárhagslegt afl á þeim aðgangi má færa rök fyrir því að um óbeinan ríkisstuðning sé að ræða.
- Staðfest Andmælir Kvótakerfið hefur í reynd skapað aðgang að auðlind sem getur gengið milli kynslóða í gegnum eignarhald fyrirtækja, þótt formlega sé ekki um eignarrétt yfir fiskinum að ræða.
- Að hluta staðfest Styður Fiskauðlindin er sameign þjóðarinnar samkvæmt lögum.
Svarar ekki beint um undanþágur en segir stöðu Íslands sterka Morgunblaðið
- Staðfest Styður Áskorunin í aðildarviðræðum er að halda yfirráðum yfir auðlindum Íslands.
- Ósannanlegt Styður Guðmundur Ari hefur ekki ákveðið hvernig atkvæði hans muni falla þegar samningur liggur fyrir; það ráðist meðal annars af útfærslu auðlindakaflans.
- Að hluta staðfest Styður Útfærsla þess hvernig Ísland haldi yfirráðum yfir auðlindum sínum er samningsatriði sem þarf að kveða á um við samningsborðið.
Treystu þjóðinni — Opið bréf til forsætisráðherra Íslands Vísir
- Staðfest Styður Í tillögunum að nýrri stjórnarskrá var kveðið á um rétt þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum lands og sjávar, og það var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu.
- Staðfest Styður Í tillögunum að nýrri stjórnarskrá voru tryggð yfirráð þjóðarinnar yfir sameiginlegum auðlindum.
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarskrárfélagið telur að ekki eigi að hefja aðildarviðræður við ESB án þess að tryggja rétt þjóðarinnar yfir auðlindum í stjórnarskrá.