Margar ríkisstjórnir hafa lofað eða rætt þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðild án þess að hún hafi orðið að veruleika. Ríkisstjórnin 2009–2013 ætlaði atkvæðagreiðslu um lokasamning sem aldrei náðist, ríkisstjórnin 2013–2016 dró umsóknina til baka án atkvæðagreiðslu, og ríkisstjórnin 2024 er sú fyrsta sem skuldbindur sig formlega til þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður á ný.
Enska frumtextinn
Multiple Icelandic governments have promised or discussed holding a referendum on EU accession without delivering one, creating a persistent source of political frustration. Key instances: (1) The 2009–2013 coalition of Samfylkingin and VG submitted Iceland's EU application in July 2009 with the stated intention of holding a referendum on any accession treaty, but the application was suspended before reaching that stage. (2) The 2013–2016 coalition (Progressive Party and Independence Party) pledged in its coalition agreement to withdraw the EU application, which was formally done in March 2015 — Foreign Minister Gunnar Bragi Sveinsson stated that no referendum was needed because the application was being withdrawn, not advanced. (3) The 2021–2024 coalition did not include an EU referendum in its programme. The 2024 coalition (Samfylkingin, Viðreisn, Flokkur fólksins) is the first government to explicitly commit to holding a referendum on resuming accession negotiations, scheduling it for 29 August 2026.
Heimild
Althingi records; coalition agreements 2009, 2013, 2017, 2021, 2024; Icelandic media archives
Þingskjöl Alþingis, stjórnarsáttmálar frá 2009 til 2024 og íslenskt fjölmiðlasafn um sögu ESB-umræðunnar á Íslandi.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Whether previous governments 'promised' a referendum depends on interpretation. The 2009 coalition committed to a referendum on any final accession treaty (which was never reached), not on whether to start negotiations. The characterisation that governments 'didn't keep their promise' conflates different types of commitments. Only the 2024 coalition has made an explicit commitment to a referendum on resuming negotiations per se.
Notuð í greiningum (5)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Stjórnarandstöðuflokkarnir lofuðu að fara með ESB-málið áfram í þjóðaratkvæðagreiðslu 2013 en gerðu það ekki og fóru ekki heldur með það fyrir utanríkismálanefnd.
- Villandi Andmælir Ríkisstjórnin hefur verið í baktjaldamakki í Brussel frá 2024 um ESB-aðild.
- Villandi Andmælir Aðildarviðræður Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar steytti á skeri; þau gátu ekki klárað málið og gátu ekki farið með það í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að þau sáu að þau fengju ekki þær undanþágur sem ríkisstjórnarflokkarnir nú halda að þeir fái.
- Staðfest Styður Ekki var meirihluti á Alþingi fyrir ESB-aðild þegar farið var í aðildarviðræður 2009 í tíð Samfylkingar og Jóhönnu Sigurðardóttur.
- Að hluta staðfest Andmælir Það er fordæmalaust að ríki ætli að sækja um ESB-aðild þar sem ekki er meirihluti fyrir því á þingi og ekki einu sinni í ríkisstjórn.
Að kljúfa þjóðina með tilfinningaþrunginni spurningu Vísir
- Villandi Styður Fyrri ríkisstjórnir lofuðu þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðild en efndu ekki loforðið.
- Villandi Andmælir Fyrri ríkisstjórnir lofuðu þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-aðild en efndu ekki loforðið.
Ekki víst hvernig Evrópusambandið bregst við Morgunblaðið
- Staðfest Styður Núverandi stjórnvöld halda því fram að aðildarumsóknin frá 2010 hafi aldrei verið formlega dregin til baka.
Hvers vegna er umsóknin til Evrópusambandsins frá 2009 falin? Vísir
- Staðfest Styður Þingsályktunartillaga frá 16. júlí 2009 fól ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að ESB og halda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning að loknum viðræðum.
- Að hluta staðfest Styður Þingsályktunartillagan frá 2009 var lögð fram af ríkisstjórn Steingríms J. Sigfússonar (og Jóhönnu Sigurðardóttur).
- Staðfest Styður Þingsályktunin frá 2009 gerði ráð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning að loknum viðræðum, ekki þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja ætti viðræður.
Treystu þjóðinni — Opið bréf til forsætisráðherra Íslands Vísir
- Staðfest Styður Ríkisstjórnin hefur upplýst að Alþingi muni boða til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB þann 29. ágúst 2026.